Negenennegentig tegen één. Geen uitrusting, die moet je vinden. Je wordt gedropt op een eiland en staat er alleen voor. Er kan maar één winnaar zijn, last man standing wint.

Nu denk je vast ‘waar heeft hij het in vredesnaam over?’. Ik heb het natuurlijk over Fortnite. Het spel, dat ondertussen ietsjes minder populair is, dat in november 200 miljoen geregistreerde spelers telde en had dagelijks 8,3 miljoen spelers.1 Voor degene die het niet weet, Fortnite is een zogenoemde Battle-Royale game. Dat houdt in dat je als speler tegen 99 andere spelers in een spel wordt gedropt op een eiland. Op dat eiland zul je zo snel mogelijk uitrusting moeten vinden (denk aan wapens, en schilden) en proberen de rest uit te schakelen. De laatste die overblijft wint, en wat doe je als je wint? Een dansje! Dan is het hartstikke leuk als jouw avatar in het spel een dansje kan doen dat jij ook nog eens kent. Gelukkig schiet Fornite daar ook niet in tekort, het spel biedt verschillende cosmetische spullen of ‘moves’ die jouw avatar net wat persoonlijker maken. Denk aan een leuk pakje, een beweging of een dansje. Dit is te verkrijgen door een zogenoemde ‘Battle Pass’ te kopen voor een tientje. Daarnaast kan je ze ook nog kopen met in-game geld genaamd ‘V-Bucks’ die je koopt met echt geld.

Waarom maak ik die stap van het spel naar dansjes? Dat is eigenlijk niet heel gek. De makers van Fortnite (Epic Games) hebben met wat rechtszaken te doen gehad naar aanleiding van die dansjes. Ze zouden dansjes hebben ‘afgepakt’ zonder de toestemming van de oorspronkelijke maker. Het auteursrecht in me begint al te schreeuwen en zo dachten veel bedenkers daar ook over. De meest recente is van de New Yorkse saxofonist Leo Pellegrino die een poging waagt om Fortnite met succes aan te klagen.2 Verscheidene ‘artiesten’ zijn hem al zonder succes voorgegaan. Amerikaanse rapper 2milly klaagde Epic Games aan om zijn millyrock-dans.3 Daarnaast klaagde Amerikaans acteur Alfonso Ribeiro, beter bekend als Carlton van de sitcom The Fresh Prince of Bel Air, Epic Games aan om zijn bekende Carlton-dans.4 Beiden zonder succes en met ongeveer dezelfde uitkomst. Met nog een poging om zijn dans te laten registreren zei de US Copyright Office dat het ging om een ‘simpele dansroutine’ en dat deze niet registreerbaar zijn als choreografisch werk.5 Van alle dansmakers die Epic Games hebben geprobeerd aan te klagen, gaf ik Alfonso Ribeiro nog wel een kans. Het is een dansje dat menig persoon die de jaren ‘90 heeft meegemaakt kent en snel aan de bekende sitcom, en specifiek het personage Carlton, linkt. Daarnaast heet het dansje in Fortnite ‘Fresh’, een duidelijke link naar de show die de naam ‘The Fresh Prince of Bel Air’ droeg en lijkt het deuntje dat gebruikt wordt in het spel verdacht veel op het nummer waar het dansje voor is gemaakt.

Voor degene die het wilt zien en horen:

Het mocht dus niet baten in Amerika. De acteur heeft geprobeerd zijn dans te registreren, maar ving bot.

Artikel 10 Auteurswet

Zou dit in Nederland ook zo zijn? Daarvoor kijken we even in de wet. Om voor een auteursrecht in aanmerking te komen moet er sprake zijn van een werk in de zin van de auteurswet. Wat in aanmerking komt voor een werk is opgesomd in artikel 10 van de auteurswet. Alfonso Ribeiro en de anderen doen een beroep op een dansje die zij hebben verzonnen. Dat zal hoogstwaarschijnlijk onder artikel 10 lid 1 sub 4 Auteurswet ‘choreografische werken’ vallen. In Nederland zou het dus mogelijk moeten zijn om voor een dans auteursrechtelijke bescherming te genieten. Het is eigenlijk nog maar de vraag of het überhaupt als werk kan worden beschouwd. Dit artikel ziet voornamelijk op de choreograaf die een dans bedenkt voor, bijvoorbeeld, een dansgroep. De dansgroep die het uitvoert heeft daar dan niet het auteursrecht op maar de choreograaf aangezien hij de maker is.6 Los van de vraag of het voldoet aan de eisen van eigen oorspronkelijk karakter en een persoonlijke stempel van de maker (alleen dan kan er sprake zijn van een oorspronkelijk werk), denk ik dat een beroep op dit artikel geen kans van slagen zal hebben in Nederland.7 Ik sluit me in dat opzicht aan bij de US Copyright Office. Het dansje is te ‘simpel’ en, in mijn optiek, te klein om als werk te kunnen worden aangetoond. Als je het namelijk vergelijkt met een choreograaf die een dans creëert voor een dansgroep dan vermoed ik dat de wetgever dat ook voor ogen had met betrekking tot artikel 10 lid 1 sub 4 auteurswet. Aan de andere kant, de omstandigheden van het geval blijven altijd belangrijk en over dit artikel is weinig tot niet geprocedeerd dus het kan ook maar zo zijn dat de Nederlandse rechter er heel anders over denkt.

Portretrecht

Hoewel het werkbegrip wellicht geen uitkomst kan bieden, kan het portretrecht dat misschien wel. Artikel 21 van de Auteurswet bepaalt dat wanneer er een portret wordt gebruikt van iemand, zonder dat het in opdracht gebeurt, dan kan de geportretteerde zich hiertegen verzetten als deze een redelijk belang heeft omdat de openbaarmaking dan niet geoorloofd is. Al eerder heeft een bekend persoon met succes hier beroep op gedaan omdat een game-ontwikkelaar zijn portret gebruikte. Het was Edgar Davids tegen Riot games.8 Beroepen op een portretrecht wanneer iemand jouw portret gebruikt binnen een spel is dus zeker een mogelijkheid. Het zat Edgar Davids in deze zaak wel erg mee aangezien Riot Games in het verleden een tweet had geplaatst waarbij ze hadden vermeld dat het karakter geïnspireerd was op Edgar Davids. De conclusie was dan ook dat er sprake was van een portret. Dan was er nog de vraag of Edgar Davids een redelijk belang had om zich te verzetten tegen deze publicatie. Naast dat dit redelijk belang van artikel 21 auteurswet ziet op persoonlijke (privacy) belangen, ziet het ook op commerciële belangen. Oftewel, geportretteerden hoeven niet altijd toe te laten dat de populariteit die is verworven door middel van hun beroep commercieel wordt geëxploiteerd door openbaarmaking van hun portretten, zonder dat zij daarvoor een vergoeding ontvangen. De rechter oordeelde dan ook dat het redelijk belang van de eiser (Edgar Davids) zwaarder woog dan het belang van Riot Games. Hun belang was namelijk een commercieel belang, het verkopen van de ‘skin’. De rechter volgt in deze zaak heel trouw de rechtsregel die de Hoge Raad in Cruijff/Tirion heeft beslist.9 De zaak van Edgar Davids sprong er voor mij uit omdat het hier ook gaat om portretrecht binnen een spel.

Als we dit nu toespitsen op Alfonso Ribeiro en zijn carlton-dansje. Allereerst moet het duidelijk zijn dat Fortnite niet een portret in de algemene zin gebruikt. Het gaan namelijk om een beweging die elke aangemaakte avatar in Fortnite kan doen. Echter, het is binnen het portretrecht niet alleen van belang dat de gelaatstrekken van de geportretteerde duidelijk zijn. Ook een typerende lichaamshouding, bepaalde attributen of de omgeving kunnen een rol spelen. Als de identiteit van die persoon uit andere aspecten kan blijken kan er alsnog sprake zijn van een portret in de zin van het auteursrecht.10 Dit is van belang omdat Fortnite niet een ‘filmpje’ of iets dergelijks van Alfonso Ribeiro (of zijn personage Carlton Banks) gebruikt. Het gebruikt alleen de bewegingen die door Alfonso Ribeiro in de sitcom worden gebruikt. Ik ben van mening dat er wel gesproken kan worden van een portret en wel om de volgende reden. Ten eerste heb je de dansbeweging die overduidelijk hetzelfde is. Als tweede de benaming van de dans in het spel Fortnite genaamd ‘Fresh’ wat een duidelijke aanwijzing is naar de sitcom waar het dansje door de acteur wordt gebruikt ‘The Fresh Prince of Bel Air’. Als laatste het deuntje wat afgespeeld wordt bij het gebruiken van de dans binnen het spel dat hetzelfde klinkt als het nummer ‘It’s not unusual’ van Tom Jones die vrijwel elke keer gecombineerd gaat met de dans in de sitcom. Kortom er is sprake van een portret. Heeft Alfonso Ribeiro dan een redelijk belang om zich te verzetten? Dat denk ik wel, Alfonso Ribeiro heeft namelijk, net zoals Edgar Davids, een verzilverbare populariteit opgedaan door zijn beroep als acteur. Het personage Carlton Banks wordt vrijwel altijd gelinkt als het gaat over deze acteur. Het iconische dansje dat erbij hoort komt vaak terug in de sitcom zelf dus die link is ook snel gelegd. Net zoals in de Edgar Davids zaak heeft de acteur geen redelijke vergoeding gekregen van Epic Games. Ik denk dan ook, als er in Nederland over geprocedeerd zou worden, dat de rechter het belang van Alfonso Ribeiro zwaarder laat wegen dan het belang van Epic Games. Epic Games heeft namelijk net zoals Riot Games een puur commercieel belang. Ze verkopen de skin in het spel, het is voor 800 v-bucks te koop wat neerkomt op zo’n 8 euro. Daartegenover heeft Alfonso Ribeiro een belang dat zijn portret openbaar wordt gemaakt en commercieel wordt geëxploiteerd zonder dat er een redelijke vergoeding tegenover staat.

Helaas wordt er niet geprocedeerd in Nederland dus we zullen het waarschijnlijk in deze specifieke zaak niet weten. Alfonso Ribeiro is er niet in geslaagd zich te beroepen op het auteursrecht in Amerika en wist de dans ook niet te registreren bij de US Copyright Office. Het ging namelijk om een ‘simpele dansroutine’ en was daarom niet registreerbaar als ‘choreografisch werk’.11 Het ziet er dus naar uit dat hij en anderen Epic Games niet met succes kunnen aanklagen. Dat is waarschijnlijk ook de reden dat de acteur de rechtszaak heeft laten vallen.12

Namens de redactiecommissie,

Patrick van de Wetering

  1. B. Crecente, ’Fortnite’ hits 200 million Players, 8.3 million Concurrents,  27 november 2018, online via: https://variety.com/ (laatst geraadpleegd op 11 mei 2019).
  2. Saxofonist klaagt Fornite-maker aan voor saxofoondansje, 25 april 2019, online via: https://www.nu.nl (laatst geraadpleegd op 11 mei 2019).
  3. F. Poort, Rapper klaagt Fortnite-maken aan om dansje,  6 december 2018, online via: https://www.bright.nl (laatst geraadpleegd op 11 mei 2019).
  4. M. Baggs, Fortnite sued over The Floss: Can you copyright a dance move?, 20 december 2018, online via: https://www.bbc.com (laatst geraadpleegd op 11 mei 2019).
  5. J. Jansen, Amerikaanse acteur krijgt geen auteursrecht op dansje uit Fortnite en NBA 2K, 15 februari 2019, online via: https://tweakers.net (laatst geraadpleegd op 11 mei 2019).
  6. Dans en beweging & auteursrecht, online via: https://www.auteursrechtkenniscentrum.nl (laatst geraadpleegd op 11 mei 2019).
  7. HR 30 mei 2018, ECLI:NL:HR:2008:BC:2153 (Endstra-tapes).
  8. Rb. Amsterdam 9 augustus 2017, ECLI:NL:RBAMS:2017:5415.
  9. HR 14 juli 2013, ECLI:NL:HR:2013:CA2788 (Cruijff/Tirion).
  10. Portretrecht, online via: https://www.auteursrecht.nl (laatst geraadpleegd op 11 mei 2019).
  11. J. Jansen, Amerikaanse acteur krijgt geen auteursrecht op dansje uit Fortnite en NBA 2K, 15 februari 2019, online via: https://tweakers.net (laatst geraadpleegd op 11 mei 2019).
  12. Alfonso Ribeiro drops ‘Carlton Dance’ suit against ‘Fortnite’ video game creators, 7 maart 2019, online via: https://eu.usatoday.com (laatst geraadpleegd op 11 mei 2019).