Zolang als ik mij kan herinneren, speel ik al spelletjes. Vroeger deed ik dat op een gave SNES (Super Nintendo Entertainment System), maar die werd al vrij snel ingeruild voor een Game Boy Advance. Daarna kwam er voor korte tijd een Nintendo Wii en uiteindelijk in mijn studententijd geniet ik nog veel van mijn PS4 (PlayStation 4). Als casual gamer kan ik wel zeggen dat ik de nodige ervaring heb rondom de ‘Game-scene’.

De afgelopen paar jaar is er iets gebeurd binnen grote zogenoemde ‘triple-A’-games waar ik zelf ook van stond te kijken. Voor de duidelijkheid, triple-A-games zijn games als Call of Duty, FIFA, Battlefield, NBA 2K en ga zo maar door. Het zijn games die een groot ontwikkelings- en marketingbudget hebben.12 Wat binnen deze games begon als iets kleins, is uitgegroeid tot iets fundamenteels. Langzamerhand werden er loot boxes geïntroduceerd in allerlei vormen en maten. In Call of Duty wordt het een ‘Supply Crate’ genoemd en bij FIFA is het in de vorm van een pakje voetbalkaarten. Waar het in het begin nog niet zo’n groot onderdeel was van een game, is het de laatste tijd tot een punt gekomen waarbij je er als gamer niet meer onderuit kan komen. (psst.. als je geen idee hebt wat een loot box is, klik dan op deze voetnoten.34) Dat loot boxes de laatste tijd pas onder de aandacht komen, zorgt er ook voor dat men denkt dat het iets ‘nieuws’ is. Dat is eigenlijk niet zo als je bedenkt dat er vroeger al pakjes met voetbalplaatjes of pokémonkaarten werden verkocht waarbij de uitkomst niet te voorspellen was. Er was ook daar een kleine kans dat er daadwerkelijk een zeldzame kaart in je pakje zat. Deze succesvolle formule is overgeheveld naar de digitale wereld in de vorm van loot boxes.5

Nederlandse Kansspelautoriteit
De loot boxes vliegen je letterlijk om de oren. Dat is waarschijnlijk de reden dat het de Nederlandse Kansspelautoriteit ook niet is ontgaan en er ook een duidelijke mening over heeft. In april 2018 kwam de Nederlandse Kansspelautoriteit met resultaten van een onderzoek die de conclusie hadden dat 4 op de 10 loot boxes in strijd waren met de Wet op de Kansspelen. Opvallend genoeg is dat bericht op de website van de Nederlandse Kansspelautoriteit verdwenen. Gelukkig is er op verschillende websites geschreven over dit onderwerp.67 De game-wereld kreeg acht weken de tijd om aanpassingen te maken met betrekking tot loot boxes. Loot boxes zijn volgens de toenmalige directeur van de Kansspelautoriteit Marja Appelman ontworpen op dezelfde manier als hoe gokspellen zijn ontworpen.8 Er zijn allerlei geluidseffecten en visuele effecten bij het openen van een box, deze wekken de neiging op om door te spelen. Als er geen gehoor werd gegeven om aanpassingen te implementeren dan riskeerden ze de kans op boetes of een verkoopverbod. De toezichthouder ging vanaf 20 juni 2018 handhavend optreden. Dat hebben de gamers gemerkt. Verschillende games troffen maatregelen. Waar de één de loot boxes compleet uit het spel haalde, zorgde de ander ervoor dat de buit niet meer verhandeld kon worden. De Nederlandse Kansspelautoriteit benadrukt dat sommige loot boxes wel zijn toegestaan op grond van de Nederlandse Kansspelwet.9 In Nederland wordt namelijk het criterium aangehouden dat een uitgever in strijd met de wet handelt wanneer de items uit de loot box te verhandelen zijn. Dat is dus de reden dat bijvoorbeeld NBA 2K19 nog steeds een soort loot box heeft in zijn spel maar dat de ‘Auction House’ niet meer beschikbaar is. Oftewel de buit kan niet verhandeld worden en de loot box is legaal.

Artikel 1 lid 1 sub a van de Wet op de Kansspelen geeft aan dat het verboden is om ‘gelegenheid te geven om mede te dingen naar prijzen of premies, indien de aanwijzing der winnaars geschiedt door enige kansbepaling waarop de deelnemers in het algemeen geen overwegende invloed kunnen uitoefenen, tenzij daarvoor ingevolge deze wet vergunning is verleend;’. De speler moet dus bij een loot box geen overwegende invloed op de prijs kunnen uitoefenen. Om dit na te gaan moet er gekeken worden of de speler door middel van vaardigheden invloed kan uitoefenen op de uitkomst van de loot box. Daarnaast is er de vraag wat aangemerkt kan worden als prijs of premie. Daar moet volgens de Kansspelautoriteit gekeken worden of de loot box een economische waarde vertegenwoordigt. Daar komt de verhandeling van items dus bij kijken. Als de items of een loot box overdraagbaar zijn dan heeft deze potentieel economische waarde en kan het aangemerkt worden als prijs of premie.10 Loot boxes kunnen in Nederland dus blijven mits ze zich houden aan de wet.

Buitenland
Waar Nederland dus nog wat ‘coulanter’ is, heeft België dat niet. In september van 2018 begon er een Belgisch strafonderzoek naar FIFA voor het gebruik van loot boxes.11 De Belgische Kansspelcommissie kwam in april van 2018 tot de conclusie dat loot boxes strafbaar zijn onder de Belgische gokwet en dreigde met miljoenen boetes en celstraffen. Tot voor kort trok Electronic Arts (maker FIFA) zich weinig aan en ging door met het gebruik van loot boxes. Electronic Arts wilde wel aangeven hoe groot de kans is om bepaalde voorwerpen te krijgen als je een loot box koopt. Dat vond het Belgische OM niet voldoende. De laatste tijd schijnt ook EA zich maar wat meer te houden aan de Belgische gokwet.12 De verkoop van punten om loot boxes te kunnen kopen wordt gestopt in België. En juist dat is interessant, want op wereldwijde schaal zou het dus nog gewoon gebeuren en in België niet. Het is dus maar een kleine winst als je het wereldwijd vergelijkt. Desalniettemin, een winst is een winst en als meer landen volgen dan zullen games zoals FIFA toch naar andere oplossingen moeten gaan kijken.

Oplossingen
Sommige game-ontwikkelaars willen meedenken met de Nederlandse Kansspelautoriteit. Daarnaast willen ze ook meer duidelijkheid omtrent de loot box en wat de Nederlandse Kansspelautoriteit daaronder verstaat en dan specifiek het begrip ‘verhandelbaar’. Een paar games hebben namelijk een loot box binnen hun game zonder dat de inhoud te verhandelen of te verkopen is ‘in-game’. Het probleem is dat er via een externe webportal voorwerpen uit loot boxes te koop worden aangeboden en die vervolgens via een ruilsysteem in de game aan de koper worden gegeven. De Dutch Games Association (DGA) zou graag willen weten in hoeverre een game bedrijf daarvoor aansprakelijk is.13 Deze zelfde organisatie distantieert zich van de omstreden loot boxes en heeft forse kritiek op games waarbij geld wordt verdiend door het aanbieden van die loot boxes. De DGA neemt afstand van games die zich met dat verdienmodel op jongeren richten en vindt dan ook dat er géén loot boxes mogen worden opgenomen in games die zijn bestemd voor minderjarigen. Op het gebied van games die gericht zijn op volwassenen vindt de DGA dat de aanwezigheid van loot boxes slechts aanvaardbaar is, mits dit op een eerlijke en transparante wijze is geïmplementeerd.

De DGA stipt ook nog een praktisch probleem aan. Namelijk dat relatief veel minderjarigen games spelen die eigenlijk voor volwassenen zijn bestemd. Dit is een probleem dat voor een gamesontwikkelaar of -uitgever haast onmogelijk is om te voorkomen. Zij kunnen namelijk lastig invloed uitoefenen op degene die een game koopt in een fysieke winkel. Daarnaast kunnen geboortedata opzettelijk foutief worden ingevoerd als er online een game wordt gekocht. Na het kopen in een fysieke winkel van een game is de controle nog lastiger. Volwassenen kunnen namelijk hun game ter beschikking stellen aan kinderen. Bewustwording is volgens de DGA de enige oplossing om ervoor te zorgen dat volwassenen ervoor zorgen dat minderjarigen niet in aanraking komen met games die niet voor hen bestemd zijn. In het kader van loot boxes is daarom een inhoudspictogram dat PEGI heeft toegevoegd om loot boxes aan te geven. Maar de daadwerkelijke bewustwording bij ouders blijft volgens de DGA het grootste probleem. Daarom wil de DGA met de Nederlandse Kansspelautoriteit op dit punt in gesprek om te bespreken hoe dat doel het beste kan worden bereikt.

Het is dus erg mooi om te zien dat er mee wordt gedacht vanuit de game-industrie. Zelf denk ik ook dat bewustwording bij ouders een goede eerste stap is. Ik weet vanuit mijn eigen ervaring dat ouders geen idee hebben wat voor spellen er zijn en wat men daadwerkelijk in zo’n spel doet. Nu waren er toen ik minderjarig was geen loot boxes en had ik ook geen toegang tot papa’s creditcard (wel tot de vaste telefoon om een seizoenskaart te scoren voor Online Soccer Manager), maar dat zullen zat minderjarigen wellicht wél hebben.

De loot boxes komen onder de aandacht, dat is een goede eerste stap voor bewustwording. De vraag om meer duidelijkheid vanuit de gamesindustrie is ook een terechte vraag. Als men namelijk niet duidelijk weet wat wel en niet mag, schieten we namelijk nog niet op. Laatst is wel ingestemd met de wet Kansspelen op Afstand door de Eerste Kamer waardoor vanaf midden 2020 online gokken voor Nederland wordt gereguleerd waardoor het niet langer illegaal is.14 Op het gebied van een vergunning voor loot boxes zijn ze nu nog heel duidelijk. De woordvoerder van de Nederlandse Kansspelautoriteit zei het volgende: ‘We gaan met de nieuwe wet nog steeds geen vergunningen voor games met lootboxen verlenen. Het gaat alleen om online casino’s, waar bijvoorbeeld poker gespeeld kan worden.’

De kans dat er in de toekomst wel een loot box vergunning komt, is natuurlijk een mogelijkheid. Zelf hoop ik dat er in ieder geval meer duidelijkheid komt. Ik ben zelf niet zo’n fan van een game met een ‘loot box verdienmodel’. Als er een loot box element in een game zit dan vind ik dat niet zo erg, sterker nog ik vind het zelfs best leuk als je een loot box hebt verdiend in het spel en je krijgt er een leuke reward uit. Het moet alleen niet de overhand krijgen en dat het alleen maar om de loot boxes draait. Een game blijft in mijn ogen een game en zou als primair doel moeten hebben om zijn spelers te vermaken.

Namens de redactiecommissie,

Patrick van de Wetering

  1. ‘AAA Games’, Mediawiki, 18 mei 2014, online via: https://mediawiki.middlebury.edu/FMMC0282/AAA_Games.
  2. W. Schultz, ‘What is a AAA Video Game?’, ThoughtCo., 20 feburari 2018, online via: https://www.thoughtco.com/what-is-aaa-game-1393920.
  3. ‘Is dit het einde van de loot box?’, NOS op 3 YouTube, 19 april 2018, online via: https://www.youtube.com/watch?v=rJ7tQr8NXU8&t=1s.
  4. ‘Loot boxes in games: wat zijn het en waarom is er kritiek op?’, Radar, 12 december 2018, online via: https://radar.avrotros.nl/hulp-tips/hulpartikelen/item/loot-boxes-in-games-wat-zijn-het-en-waarom-is-er-kritiek-op/.
  5. S.T. Wright, ‘The evolution of loot boxes’, PCGamer, 8 december 2017, online via: https://www.pcgamer.com/the-evolution-of-loot-boxes/.
  6. T. Dijkema, ‘Kansspelautoriteit: vier op de tien loot boxes volgens wet op de kansspelen verboden’, Homecinemamagazine, 19 april 2018, online via: https://www.homecinemamagazine.nl/2018/04/kansspelautoriteit-vier-op-de-tien-loot-boxes-volgens-wet-op-de-kansspelen-verboden/.
  7. J. Huijbregts, ‘Nederlandse Kansspelautoriteit: games met verhandelbare lootboxes zijn onwettig’, Tweakers, 19 april 2018, online via: https://tweakers.net/nieuws/137565/nederlandse-kansspelautoriteit-games-met-verhandelbare-lootboxes-zijn-onwettig.html.
  8. ‘Populaire games overtreden gokregels’, NOS, 19 april 2018, online via: https://nos.nl/artikel/2228041-populaire-games-overtreden-gokregels.html.
  9. ‘Lootboxen zijn een blijvertje’, Entertainment Business, 26 november 2018, online via: https://www.entertainmentbusiness.nl/games/lootboxen-zijn-een-blijvertje/.
  10. K. de Groot, ‘Loot boxes in games: verkapt illegaal kansspel?’, 25 juli 2018, online via: https://ictrecht.nl/2018/07/25/loot-boxes-in-games-verkapt-illegaal-kansspel/.
  11. L. Maessen, ‘Belgisch strafonderzoek maker FIFA-game voor gebruik ‘loot boxes’’, NRC, 11 september 2018, online via: https://www.nrc.nl/nieuws/2018/09/11/belgie-wil-maker-fifa-game-vervolgen-voor-gebruik-loot-boxes-a1616047.
  12. ‘Groot nieuws in gamewereld: EA stopt in België met verkoop punten in FIFA’, NOS, 29 januari 2019, online via: https://nos.nl/artikel/2269636-groot-nieuws-in-gamewereld-ea-stopt-in-belgie-met-verkoop-punten-in-fifa.html.
  13. ‘De Nederlandse Gameindustrie vs Loot boxes’, DGA, 12 februari 2019, online via: https://dutchgamesassociation.nl/news/persbericht_gamesindustrie-statement.
  14. ‘Online gokken is vanaf medio 2020 niet meer illegaal’, NU.nl, 19 februari 2019, online via: https://www.nu.nl/internet/5751147/online-gokken-is-vanaf-medio-2020-niet-meer-illegaal.html?redirect=1.