LISA – Law & ICT Students’ Association|Bestuur@lisa-groningen.nl

E-books: gratis en voor niets

Home » Blog » E-books: gratis en voor niets

E-books: gratis en voor niets

Een boek is misschien wel het meest klassieke voorbeeld van een geestelijke prestatie die onder het auteursrecht valt. Het is daarom voor de hand liggend dat ook boeken ten prooi vallen aan auteursrechtenschendingen. Waar tegenwoordig vooral wordt gedacht aan het beschermen van films en foto’s, is de geschreven tekst ook niet veilig voor piraten die op zoek zijn naar gratis beschermd werk. Zeker niet sinds het geschreven woord het getypte woord is geworden. De klassieke ‘copy/paste’ en plagiaat zijn daar een onderdeel van. Maar in dit stuk wil ik het hebben over het kopiëren van e-books. De markt van e-books is groot, zo verschenen er vorig jaar 27.270 nieuwe titels.1 Digitale boeken zijn op allerlei manieren tegen betaling verkrijgbaar: via de openbare bibliotheek, via webshops, op abonnement en op Kindle, Kobo, de Playstore en iBooks. Maar het is ook mogelijk om een grote verscheidenheid aan boeken gratis te krijgen omdat de auteursrechten reeds verstreken zijn. Het is geen enkel probleem om een gratis versie van Jane Austen, Charles Dickens of Alice in Wonderland te lezen. Hoewel uitgeverijen er dan niets meer aan verdienen, is er rechtens geen probleem. Maar de markt van gratis boeken is natuurlijk breder dan de hoogbejaarde boeken wiens rechten verlopen zijn. Want er worden uiteraard ook gratis boeken op het internet aangeboden waar gewoon de Auteurswet op van toepassing is.

Torrents
Torrentwebsites zijn een groot probleem want e-books zijn relatief kleine bestandjes en kunnen gemakkelijk bij bulk worden geüpload.2
Omdat Stichting Brein weer flink achter The Piratebay aan zit zal hier misschien te zijner tijd verandering in komen. Stichting Brein is los van de algehele blokkade van The Piratebay al langer bezig met het beschermen van e-books.3 Maar het probleem is niet gelimiteerd tot illegale platforms: ook op marktplaats worden digitale bestanden aangeboden.

Thuiskopie en Uitputting
De thuiskopieregeling geeft ons de mogelijkheid om een kopietje voor eigen gebruik te maken. Dat bestand kan dan gemakkelijk naar een collega worden gemaild, of op het internet worden gezet. Bij papieren boeken geldt de uitputtingsregel waardoor ze na een geldige aankoop doorverkocht mogen worden. Maar bij e-books levert dat problemen op want de verkoper kan zelf ook een exemplaar houden. Het eigen exemplaar zou volgens de rechtspraak verwijderd moeten worden.4 Hoe dat in de praktijk werkt laat zich raden.

Eerst werd er bepaald dat het leenrecht op e-books van toepassing was en dat ze dus bijvoorbeeld door bibliotheken uitgeleend mochten worden.5 Even later werd er een platform opgericht: Tom Kabinet. Daar konden mensen ‘tweedehands’ e-books voor verbluffend lage prijzen doorverkopen. Bijvoorbeeld 2€ voor een boek dat bij een uitgever 20€ zou zijn. De Nederlandse Uitgeversverbond (verder: NUV) was het daar volstrekt mee oneens en heeft de website sinds de oprichting rechtens aangevochten. In juli 2017 verloor de NUV bij het HvJ EU maar Tom Kabinet moet inmiddels wel de legale herkomst controleren omdat er uiteraard ook grootschalig illegaal gedownloade boeken werden verkocht.6 Het doorverkopen van legale e-books blijft een grijs gebied want het is technisch bijna niet afdwingbaar om de verkoper de eigen versie te laten verwijderen.7

Bescherming van E-Books
Er zijn meerdere manieren beschikbaar om de e-books te beschermen. De meest bekende is Adobe DRM (digital rights management), dat is een vorm van encryptie waarbij er alleen met een geautoriseerd apparaat gelezen kan worden.8 Vaak is de versleuteling niet erg goed of zijn de boeken onverkoopbaar omdat ze op verschillende e-readers beschikbaar moeten zijn.9
Een alternatief is het watermerk dat fungeert als ‘sociale’ beveiliging. Een watermerk voorkomt niet dat er illegaal wordt gekopieerd, maar de consument die het boek legaal heeft aangeschaft kan ermee worden opgespoord. De gegevens van de gebruiker kunnen doorgegeven worden aan Brein die de gebruiker kan aanspreken. Daarover valt natuurlijk ook het een en ander te zeggen met betrekking tot persoonsgegevens maar dat is voor dit stuk irrelevant. Helaas kunnen watermerken betrekkelijk makkelijk verwijderd worden wat de bescherming niet ten goede komt.10
Daarnaast is er soms in een Amerikaans boek nog een afschrikwekkend en even lachwekkend verhaaltje voorin het boek te vinden: ‘unauthorized reproduction (..) is investigated by the FBI and is punishable by up to 5 years in prison and a fine of 250000$’
Duidelijk mag zijn dat ondanks deze drie maatregelen digitale boeken bijna onbeperkt beschikbaar zijn op het internet.

Legale Alternatieven
Effectiever om illegale downloads tegen te gaan is het bieden van legale alternatieven. Tegenwoordig ook in de vorm van een soort streamingdiensten voor boeken bij KoboPlus en Kindle van Amazon waar je tegen betaling van tien euro onbeperkt kan lezen.11 Ook kiezen veel auteurs ervoor om een gedeelte van hun werken openbaar te maken bijvoorbeeld om meer publiek te bereiken. Met deze legale alternatieven hopen ze hetzelfde te bewerkstelligen als Netflix momenteel doet voor het downloaden van films.

In het verleden werden de prijzen van boeken kunstmatig hoog gehouden door de Wet op de vaste boekenprijs waardoor het veel verleidelijker werd om illegaal romannetjes aan te schaffen.12 Ook in de muziekwereld was het zichtbaar. Door de hoge prijzen en het weigeren om in te zetten op digitaal aanbod werd het illegale circuit machtiger.13
De overheid zou hier ook nog een positieve rol in spelen: door de BTW-tarieven van e-books te verlagen naar de 6% die ook voor papieren literatuur geldt. Spijtig genoeg heeft het HvJ bepaald dat digitale publicaties niet onder het verlaagde tarief mogen vallen.14

Het is een treurig beeld: de eenzame schrijver die op zijn zolderkamertje met pijn en moeite een roman heeft geproduceerd die op het net klakkeloos wordt gekopieerd en voor een habbekrats verkrijgbaar is. Het is te hopen dat er een oplossing wordt gevonden, en naar mijn mening hebben de uitgeverijen ook een zekere verantwoordelijkheid om te investeren in betere beveiliging. Daarmee dienen ze hun eigen belang en beschermen ze ook de schrijver die zou moeten verdienen aan zijn werk. De positieve oplossing met het vergroten van het legale aanbod kan alleen maar aangemoedigd worden. Het is iets waar men graag in zou geloven: als het even kan is iedereen liever een brave burger met netjes betaalde boeken. De toekomst zal uitwijzen of dat voldoende is, of dat er toch een stok achter de deur nodig is om strafbaar delen van boeken te voorkomen.

Namens de Redactiecommissie,

Maaike Meijer

  1. https://www.cb.nl/uploads/images/E-bookbarometer-Q4-2017-NL-RGB.pdf
  2. https://www.volkskrant.nl/media/drie-redenen-waarom-de-e-bookverkoop-in-nederland-achterloopt~a3416404/
  3. https://tweakers.net/nieuws/90880/brein-e-book-aanbieders-gaan-klantinformatie-doorspelen-bij-piraterij.html
  4. HvJ EU 3 juli 2012, zaak C-128/11 ECLI:EU:C:2012:407 (UsedSoft/Oracle), http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=124564&pageIndex=0&doclang=nl&mode=req&dir=&occ=first&part=1&cid=2558320
  5. Rb Den Haag 3 september 2014, ECLI:NL:RBDHA:2014:10962 (VOB/Stichting Leenrecht C.S.)
  6. nrc.nl/nieuws/2017/07/12/webshop-mag-tweedehands-e-books-blijven-verkopen-a1566418
  7. rsnijders.info/vakblog/2017/07/12/tom-kabinet-nuv-hofvjeu/
  8. epublicist.nl/ebook-beveiligen/
  9. hebban.nl/artikelen/dossier-ebook-piraterij-deel-1
  10. ereaders.nl/20081301_watermerk_eenvoudig_te_verwijderen_uit_ebooks/
  11. volkskrant.nl/boeken/weer-een-spotify-voor-boeken-groter-aanbod-moet-lezers-over-streep-trekken~a4465801/
  12. volkskrant.nl/binnenland/-bescherming-kleine-boekhandel-is-geen-reden-om-boekenprijs-hoog-te-houden~a3694124/
  13. emerce.nl/nieuws/stichting-brein-downloaden-is-diefstal
  14. emerce.nl/cases/hvj-eu-geen-verlaagd-btwtarief-ebooks
    ECLI:EU:C:2017:174
2018-02-04T18:29:40+00:00januari 28th, 2018|Auteursrecht, Blog|

Leave A Comment