Afgelopen week las ik het verschrikkelijke nieuws van een vrouw die door verschillende gewapende mannen verkracht werd. Deze verkrachtig werd door de mannen live uitgezonden op Facebook, met diens nieuwe ‘live’-functie.1 Een paar weken geleden werd een mishandeling via hetzelfde platform live uitgezonden. Hier ging het om een zwakbegaafde jongeman in Chicago, die 48 uur lang vastgehouden en gemarteld werd.2 Twee verschrikkelijke voorbeelden. In deze blog bespreek ik de (naar Nederlands recht) juridische kwalificatie van deze livestreams. Kan Facebook hiervoor een vordering aan hun broek verwachten? En hoe zit het met andere diensten die dezelfde opties bieden?

De Facebook livestreamfunctie is in augustus 2015 gestart. Mensen kunnen live reageren op de streams, die rechtstreeks op de tijdlijn van vrienden van de streamer verschijnen. Facebook is hier lang niet de eerste in. Een zeer beroemde website voor het livestreamen van games, Twitch, biedt deze functie al sinds juni 2011 (als spin-off van een website waar nóg eerder op gestreamd kon worden). Twitch is een razend populaire website. Deze statistieken zorgen er dus voor dat Facebook, maar ook Youtube3 en Instagram4 een livestreamingdienst hebben. Mensen kunnen tegenwoordig dus via enorm veel media hun favoriete personen live volgen. Dit is vooral leuk als het gaat om evenementen (zoals festivals), maar het kan ook gaan om sporters of beroemdheden die iets aankondigen op een leuke manier.5

Deze livestreams beschikken echter ook over een duistere kant, zoals onlangs is gebleken. De mishandeling van de jongeman in de Verenigde Staten en vervolgens de verkrachting van de vrouw in Zweden zijn voorbeelden van schokkende livestreams in de afgelopen maand. Veel mensen dachten bij de tweede dat het ging om een grap, want wie zou nou zoiets uitzenden via Facebook? De mannen werden zelfs tijdens de livestream op Facebook aangehouden. Ondertussen heeft Facebook al aangegeven mee te willen werken aan een strafrechtelijk onderzoek:6

 

Facebook has said that they want to cooperate, but they are based in the US so we need international legal aid, which I have requested,” [Pontus Melander, the prosecutor leading the investigation] told the agency on Wednesday, as quoted by the Local.

Maar hoe zit het eigenlijk met de aansprakelijkheid van Facebook zelf? Zou Facebook niet hun best moeten doen om een dergelijke livestream te stoppen? In Chicago duurde de uitzending 48 uur. Twee dagen lang was te zien hoe een zwakbegaafde jongeman mishandeld werd. Moet Facebook dan niet ingrijpen? De vraag in Zweden is nu vooral of het filmen van een verkrachting strafbaar gesteld moet worden. Het gaat verder niet over de aansprakelijkheid van Facebook. In de Moderator-zaak bepaalde de Rechtbank Amsterdam al dat de moderator van een webforum een beledigende tekst (in strijd met art. 137e Sr) niet had hoeven verwijderen en daardoor geen sprake was van medeplegen.7 Een analogie naar de Facebook zaken kan worden gemaakt; Facebook zou niet verplicht zijn geweest om een dergelijke livestream te verwijderen/stoppen, of is in ieder geval niet aansprakelijk voor het nalaten dit te doen. De mishandeling (art. 302 Sr) en de verkrachting (242 Sr) zijn in Nederland beide strafbaar. Het lijkt mij dat een bescherming van de gebruikers hier, in tegenstelling tot een webforum voor extreem-rechtse uitingen, om een dergelijke uiting niet te hoeven zien wel zwaarder weegt. Natuurlijk kunnen de Facebook-gebruikers bepalen om niet naar de uitzending te kijken. Toch ben ik van mening dat voor een enorme website als Facebook, die zelf besluit om een dergelijke functie in te bouwen, een zorgplicht geldt om te voorkomen dat een dergelijke situatie zich weer zal voordoen. Of Facebook strafrechtelijk vervolgd zal worden hiervoor, durf ik niet meer met 100% zekerheid te stellen. Dit lijkt mij sterk, zeker gezien het vaak internationale karakter van deze situaties. Tevens is in veel landen, waaronder Nederland, een filmpje van een zware mishandeling of verkrachting (bekijken) nog geen strafbaar feit. De hosting daarvan is dus ook nog geen strafbaar feit. Gaat dit ooit veranderen? Mijns inziens moet er meer duidelijkheid zijn. Een mogelijke, technische oplossing is ADABTS-project, voor het ‘live filteren’ van schokkende video’s.8 Ik heb echter het gevoel dat deze situatie niet bovenaan het lijstje van de wetgever staat, en al zeker niet bovenaan het lijstje van Facebook. Laten we hopen dat ik ongelijk heb.

Namens de redactiecommissie,

Mattis van ‘t Schip

  1. NOS, ‘Verkrachting van Zweedse vrouw live op Facebook’, 23 januari 2017.
  2. NOS, ‘Jongen in VS mishandeld, daders zetten beelden live op Facebook’, 5 januari 2017.
  3. https://support.google.com/youtube/answer/2853700?hl=en-GB.
  4. https://www.androidplanet.nl/apps/instagram-livestream/.
  5. Een voorbeeld hiervan is #madebygoogle: https://www.youtube.com/watch?v=q4y0KOeXViI.
  6. D. Ruvic, ‘Gang-rape livestream probe: Migrant suspects in Swedish custody, Facebook asked to retrieve video‘, 26 januari 2017.
  7. Rb. Amsterdam, 1 oktober 2009, ECLI:NL:RBAMS:2009:BK1571 (Moderator).
  8. M. Hijink, ‘Intelligente oren en ogen’, 8 januari 2011 (online, via: https://www.nrc.nl/nieuws/2011/01/08/intelligente-oren-en-ogen-11986144-a156751).