LISA – Law & ICT Students’ Association|Bestuur@lisa-groningen.nl

Filter Bubble Trouble

Home » Blog » Filter Bubble Trouble

Filter Bubble Trouble

Mijn standaard wakkerwordritueel – dat zich overigens door het net weer passeren van de vakantieperiode helaas alweer naar de vroege ochtenduren heeft moeten verplaatsen – bestaat doorgaans onder meer uit het scrollen door de meters verse nieuwsberichten op mijn Facebooktijdlijn, genietend van de inmiddels in herhaling vallende broodjes pasta en pindakaas. Bij tijden uiteraard vergezeld van een fris en fruitige Braeburn. Het meest opvallende en intrigerende zijn toch altijd wel de comments, met name onder de berichtgeving van de bekendere Nederlandse nieuwspagina’s, zoals RTL Nieuws of NU.nl. Des te meer bijzonder wordt het als je na een tijdje namen begint te herkennen in de commentsectie en je jezelf af begint te vragen of deze mensen, jezelf daarbij meegerekend, niets beters te doen hebben met hun naar huidige maatstaven toch vrij kostbare tijd.
Begrijp me niet verkeerd: ik plaats zelf nagenoeg nooit een opmerking op het wereldwijde web, laat staan op Facebook. Echter heb ik daar, gezien de hoeveelheden inhouds- en gedachteloze beweringen die Jan en alleman de digitale ruimte in slingert, soms wel degelijk behoefte aan. Met name als onderwerpen als feminisme, mensenrechten en berechting, met als subtopper het roemruchte ‘levenslang voor het slachtoffer’, ter sprake worden gebracht, bevind ik mij op het puntje van mijn IKEA-bureaustoel, mezelf verlekkerend aan de immense hoeveelheid gal die weer eens over en weer gespuwd wordt.
(Hmm, ik bedenk me net dat het hedendaags feminisme nog best eens zou kunnen vallen over het gebruik van het zogenaamd niet-genderneutrale “Jan en alleman”. Best een trieste gedachte eigenlijk.)

Facebook is in rap tempo verworden tot een ware uitlaatklep voor mensen die hun vaak ongefundeerde of beledigende mening alleen vanachter een toetsenbord kunnen en ook durven te verwoorden. Mensen met een daadwerkelijk inhoudelijke bijdrage worden door deze “en masse-spam” vaak volledig overschaduwd (dan wel geblokkeerd door mensen die het er niet mee eens zijn, wat ook weer zo z’n problemen met zich meebrengt*). Veel mensen onderschatten of vergeten de kracht van het hedendaagse digitale netwerk en/of begrijpen niet dat iedere comment die je ooit op het internet geplaatst hebt, en met name die op sociale media, teruggevonden en teruggelezen kan worden door méér dan alleen je facebookvrienden. Anderen, met misschien wel een inhoudelijkere bijdrage, houden zich wijselijk buiten deze over-en-weer-spuwerij. Het doet me denken aan een quote die ik wel eens tegenkwam in mijn clichématige wc-kalender, welke ik wegens diens inhoud gewoon heerlijk studentikoos voor meerdere jaren heb gebruikt: ‘Een vergadering bestaat uit mensen die wat te vertellen hebben en dat niet doen, en mensen die niets te vertellen hebben, maar dat wel doen.’ Een soortgelijke situatie doet zich mijns inziens ook op Facebook voor.

*Enkele punten die ik zojuist geschetst heb, vormen de oorzaak van een in mijn ogen toch wel redelijk groot opkomend en al in grote mate aanwezig zijnd probleem. Het binnenkrijgen van eenzijdige informatie, door onder meer het blokkeren van tegengeluiden of de, zoals ik het in het licht van de zojuist geschetste vergelijking maar even zal noemen, door mij altijd zo gewaardeerde “facebookvergadering”.
Het resultaat van voornoemde gang van zaken is het ontstaan van een zogenaamde filter bubble. Een filter bubble houdt in dat je als het ware geïsoleerd raakt van bepaalde soorten informatie of gedachtegoeden, door het creëren van een bubbel van informatie waar jij je wél in kunt thuisvinden. Sociale media zijn hier met name een belangrijke oorzaak van. De gebruiker bepaalt zelf welke pagina’s hij volgt of liket en dus wat er op zijn of haar netvliezen verschijnt. Door het mogelijk te maken iemand te blokkeren en met name door het kunnen ontvolgen zonder daarmee tegelijkertijd de “vriendschapsstatus” te bezoedelen, zorg je ervoor dat men selectief en ongehinderd en onbezorgd strijdige gedachtegoeden kan uitsluiten. Facebook gebruikt jouw muisklikkeuzes vervolgens in combinatie met verschillende algoritmes om jou de informatie voor te schotelen die het het beste bij jou vindt passen. Deze algoritmes bepalen dus voor jou wat je te zien krijgt en sluiten daarmee in strijd zijnde informatie voor jou uit. Op een gegeven moment zorgt dit ervoor dat een persoon slechts díe informatie binnenkrijgt, waar hij of zij het mee eens is of de voornaamste interesse in heeft.1 Dit betekent vaak een onjuiste en/of onvolledige weergave van de stand van zaken en zal leiden tot een zeer vertekend realiteitsbeeld.2

De filter bubble lijkt zich niet te beperken tot kleinschalige invloeden. Een artikel dat ik las, stelt zelfs dat de bubble van grote invloed is geweest op de presidentiële verkiezingen in de Verenigde Staten. Vele stemmers, en ik eerlijk gezegd ook niet, hadden niet door dat zo veel mensen op Trump zouden gaan stemmen. Op hun sociale media leek de aanhang voor de kant van Clinton immers veel groter. Door het voornamelijk klikken op Democratische links en pagina’s wordt snel maar zeker het Republikeinse gedachtegoed uit je newsfeed gedrukt en heb je niet meer een accuraat beeld van wat er nou eigenlijk in je land speelt.
Volgens het Pew Research Centre gebruikt 61 procent van millennials Facebook als nieuwsbron. Dat is meer dan alle andere vormen van nieuwsvergaring. Ook voor Generation X geldt dat het hoogste percentage naast Facebook op de grafieken staat.3 De hiervoor genoemde algoritmische invloed die Facebook uitoefent op de wereld is dus erg groot.

De meme omtrent de vrouw die zich zo verbaast over het feit dat PVV niet de grootste is geworden, ondanks dat iedereen bij haar op Feesboek op Wilders stemde, is echt helemaal zo gek nog niet en komt mijns inziens daadwerkelijk overeen met de werkelijkheid. De vrouw krijgt enkel bronnen te zien die aansluiten bij haar wereldvisie en daarmee worden strijdige ideeën simpelweg in de wind geslagen.4

Laten we niet vergeten dat Facebook hierin niet de enige boosdoener is. Ook Google en Twitter gebruiken technieken om jouw locatie en interesses te bepalen en jou zo goed mogelijk te voorzien van bij jou aansluitende suggesties. Hartstikke handig natuurlijk, maar dus wel gevaarlijker dan je misschien in eerste instantie zou denken …5

Namens de redactie,

Remon de Vries

  1. Zie ook: J. Homan & R. de Vries, ‘Kunstmatige intelligentie & contextuele informatie: een gevaarlijke combinatie?’, in: E-magazine LISA, jaargang 3, editie 3: Kunstmatige Intelligentie.
  2. E. Pariser, “The Filter Bubble: What the Internet Is Hiding from You”, Penguin Press (New York, mei 2011). Zie ook Parisers Ted-talk omtrent dit onderwerp: “Beware online filter bubbles”, via: https://www.youtube.com/watch?v=4w48Ip-KPRs
  3. Pew Research Centre 1 juni 2015, ‘Facebook Top Source for Political News Among Millennials’, via: http://www.journalism.org/2015/06/01/facebook-top-source-for-political-news-among-millennials/
  4. “Dat heb gestaan op Facebook”, te zien en verwonderen via: https://www.youtube.com/watch?v=V2h8fKTb_tU
  5. Onder meer zoekmachines als DuckDuckGo en Ixquick stellen de filter bubble te voorkomen, misschien een goed alternatief voor Google?
2018-06-03T20:06:29+00:00september 17th, 2017|Blog, IT-recht|

Leave A Comment