Voor velen van jullie is de kans aanwezig dat je bewust (of onbewust) wel eens een seksueel getinte foto of video hebt verstuurd naar bijvoorbeeld een geliefde via een app of e-mail. Dit wordt “sexting” genoemd. Het onderling uitwisselen van dergelijke foto’s of video’s via internet is in principe geen probleem en behoort tot je privéleven. Het wordt een heel andere zaak wanneer jouw privébeelden vervolgens worden verspreid naar derden zonder dat je hier uitdrukkelijk toestemming voor hebt gegeven. Dan kunnen dergelijke beelden worden misbruikt voor chantage of wraak.

Een schokkend voorbeeld hiervan is een recente zaak waarin naaktfoto’s van honderden meisjes onderling werden verspreid door 2000 personen in een groot besloten “wraakporno-netwerk”.1 Om toegelaten te worden tot dit netwerk moesten de betreffende personen (waarschijnlijk mannen) “original content” aanleveren. Dit zijn seksueel getinte beelden van onwetende vrouwen en zelfs minderjarige meisjes die nog niet eerder aanwezig waren op het internet. 2 Afgelopen week is er wederom een groot online netwerk ontdekt. Binnen dit besloten netwerk zijn duizenden foto’s en video’s van zo’n 150 Nederlandse meisjes gedeeld door een groep mannen.3 In de verzameling worden de meisjes op naam gesorteerd en soms wordt zelfs verwezen naar hun profielen op Instagram of Facebook.

Bij slachtoffers van online seksueel misbruik heerst nog vaak de gedachte dat men geen juridische stappen kan ondernemen tegen degene die zich schuldig heeft gemaakt aan de ongewenste verspreiding. De gedachtegang is niet zelden dat het slachtoffer het aan zichzelf te danken heeft, eigen schuld dikke bult. De vraag is welke mogelijkheden de wet biedt aan deze slachtoffers.

In deze blog zal ik eerst ingaan op de strafbaarstelling van misbruik van seksueel beeldmateriaal. Vervolgens zal ik een verhaal belichten van een slachtoffer van online seksueel misbruik.

Wetsvoorstel strafbaarstelling misbruik van seksueel beeldmateriaal

Misbruik van seksueel beeldmateriaal is momenteel nog niet expliciet strafbaar gesteld in het wetboek van strafrecht.4 Minister Fred Grapperhaus van Veiligheid en Justitie heeft mei dit jaar een wetsvoorstel voor advies naar verschillende instanties gestuurd.5 Het voorgestelde artikel 139h Sr bevat een nieuwe en zelfstandige strafbaarstelling van diverse vormen van misbruik van seksueel beeldmateriaal, waaronder wraakporno. Men riskeert straks mogelijk een celstraf van maximaal 2 jaar, indien je zonder toestemming naaktfoto’s en video’s maakt, bezit of verspreidt.6 Als het aan de minister ligt zal begin 2019 misbruik van seksueel beeldmateriaal officieel strafbaar zijn.

Volgens de Raad voor de rechtspraak (hierna: de Raad) zou het effect van artikel 139h Sr in de praktijk tegen kunnen vallen. De Raad heeft in haar wetgevingsadvies een alternatieve tekst voor het origineel van art. 139h Sr voorgesteld. Het wetsvoorstel stelt zeer hoge eisen aan het bewijs voor een daadwerkelijke veroordeling. De dader moet volgens het huidige wetsartikel hebben geweten dat het materiaal onrechtmatig was verkregen. De lat wordt voor het opzet daardoor bewijsrechtelijk erg hoog gelegd; er dient sprake te zijn van vol opzet. De Raad pleit er daarom voor om het opzetvereiste te versoepelen. Het enkele vermoeden van benadeling zou al strafbaar moeten zijn.7 De Raad acht het gezien de verschijningsvormen in de samenleving in ieder geval zeer passend te voorzien in een specifieke strafbaarstelling.

Huidige systematiek

Aangezien er nog geen expliciete strafbaarstelling is voor het verspreiden van seksueel beeldmateriaal, moet momenteel nog worden teruggegrepen op andere strafbaarstellingen. Diverse verspreiders konden toch veroordeeld worden door bijvoorbeeld belediging (art. 266 Sr), smaad (art. 261 Sr) of laster (art. 262 Sr) erbij te betrekken.8 De straffen die hierbij horen stammen echter nog uit het pre-internettijdperk. Uit jurisprudentie volgt dat vervolging meestal op een taakstraf of een geldboete uitdraait. Volgens de wet kan sexting ook vallen onder kinderporno. Dit is het geval wanneer het gaat om het maken, bezitten of verspreiden van seksueel getinte beelden van minderjarigen, dit volgt uit artikel 240b Sr. Hierop staat een gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren.9  

Slachtoffer online misbruik

Om een beeld te krijgen van de gevolgen van online misbruik, heb ik gesproken met een slachtoffer hiervan. Zij wil graag anoniem blijven. Het slachtoffer studeert inmiddels aan de Hanzehogeschool, maar heeft op de middelbare school een zware tijd gehad. Haar toenmalige vriendje had een naaktfoto van haar doorgestuurd naar een aantal vrienden. Ze vertelde hoe ze vanaf dat moment al gauw de controle kwijt was, de foto ging de hele school door. Het weghalen van de foto van het internet was een groot probleem.

Het pesten begon direct op school, maar later zette het zich voort op social media. De angst om naar school te gaan was zo groot dat ze vier maanden lang thuis heeft gezeten. De impact is zo groot geweest dat ze psychische hulp nodig heeft gehad.

Ze heeft er nooit over nagedacht om aangifte te doen. Dit werd haar ook niet geadviseerd vanuit huis of school, maar nu wil ze iedereen aansporen dit wel te doen!  Op deze manier hoopt ze dat aangiftes zullen leiden tot veroordelingen van hen die zich schuldig maken aan online seksueel misbruik. Ook vindt ze het belangrijk dat dit onderwerp meer (politieke) aandacht krijgt. Het is immers een groot actueel probleem.

Voorkomen is beter dan genezen

Uit onderzoek van Rutgers blijkt dat één op de acht jongeren onder de 25 jaar wel eens aan sexting heeft gedaan.10 Hiernaast groeit ook het aantal jongeren dat negatieve gevolgen ondervindt van sexting. De politie heeft afgelopen september het advies aan jongeren dan ook verder aangescherpt. De politie adviseerde voorheen alleen erotische foto’s en video’s in een vertrouwde omgeving te delen. De politie adviseert nu dat jongeren moeten afzien van sexting.11 Daarnaast laat het ministerie van Justitie en Veiligheid momenteel een onderzoek uitvoeren door het Nederlandse Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving. Het onderzoek nodigt slachtoffers uit om hun ervaringen te delen zodat hulp aan toekomstige slachtoffers kan worden verbeterd.12 Mediaopvoeding binnen het gezin en op school is in de huidige maatschappij essentieel! Er zijn inmiddels verschillende lespakketten beschikbaar voor zowel docenten als ouders.13

Ben of ken jij nou iemand die slachtoffer is geworden van online seksueel misbruik? Vergeet dan niet dat je wel degelijk juridische stappen kan ondernemen! Ook kun je altijd terecht op de volgende sites: www.meldknop.nl of www.helpwanted.nl.

  1. https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/4148436/naaktfotos-honderden-meisjes-gedeeld-groot-wraakpornonetwerk
  2. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-mannen-achter-online-seksueel-misbruik~be72997f/
  3. https://www.nu.nl/algemeen/5531981/groep-mannen-deelt-privefotos-van-nederlandse-meisjes-in-online-netwerk.html
  4. https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Raad-voor-de-rechtspraak/Nieuws/Paginas/Raad-maak-het-makkelijker-om-wraakporno-te-bestraffen-.aspx?pk_campaign=rssfeed&pk_medium=rssfeed&pk_keyword=Alle-landelijke-actualiteiten
  5. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2018/05/16/wetsvoorstel-voor-effectievere-aanpak-criminaliteit-in-consultatie
  6. https://www.telegraaf.nl/nieuws/2041148/nieuwe-wet-2-jaar-cel-voor-wraakporno
  7. https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments