De meeste mensen hebben hun smartphone elke dag, de hele dag, bij zich. Voor veel mensen ligt hier een stevige verslaving aan social media aan ten grondslag. Hoe gezond deze verslaving al dan niet is, laat ik vandaag buiten beschouwing. Er hangt mogelijk namelijk een meer concreet gezondheidsrisico aan je smartphone. Althans, als we een recente uitspraak van een Italiaanse rechter voor waarheid aannemen.

In de Italiaanse zaak speelde het volgende. Een man moest voor zijn werk zo’n vijftien jaar lang elke werkdag drie tot vier uur telefoneren. Op een gegeven moment kreeg hij het gevoel dat zijn oor voortdurend ‘geblokkeerd’ was. In 2010 constateerden artsen dat er een (goedaardige) tumor in zijn oor was ontstaan. Ten gevolge hiervan moest onder andere de gehoorzenuw van meneer verwijderd worden. Dit had gehoorverlies ten gevolg. De Italiaanse rechter oordeelde aan de hand van deze gegevens dat excessief, werkgerelateerd telefoongebruik de oorzaak is geweest van de tumor.1 Een bijzondere uitspraak, die de potentie heeft om een stortvloed van aansprakelijkheidszaken teweeg te brengen. Maar hoe waarschijnlijk is het dat de Nederlandse rechter binnenkort soortgelijke uitspraken zal doen?

Google voor de grap eens op de termen ‘smartphone radioactive’. Tal van theorieën over het gevaar van het beweerdelijk radioactieve apparaatje vullen de lijst met zoekresultaten.2 Wetenschappelijk onderzoek naar de potentiële gezondheidsrisico’s heeft echter voornamelijk geleid tot de conclusie dat er geen serieus gezondheidsrisico bestaat bij normaal gebruik.3 Met mijn medische kennis durf ik geen oordeel te vellen over de aannemelijkheid van de theorieën. Wel wil ik ingaan op de slagingskans naar Nederlands recht, van een rechtszaak als de reeds besproken Italiaanse zaak.

Aansprakelijkheid van een werkgever in deze omstandigheden zou hoogstwaarschijnlijk gebaseerd worden op onrechtmatige daad als in art. 6:162 BW, of op aansprakelijkheid voor arbeidsongevallen als in art. 7:658 BW. De overige bestanddelen van deze artikelen daargelaten, speelt causaliteit in beide artikelen een belangrijk rol. Kort gezegd moet er er een oorzakelijk verband bestaan tussen het handelen of nalaten en de schade om aansprakelijkheid aan te kunnen nemen. Vermoedelijk zou een procedure in Nederland ‘stuklopen’ op dit punt, immers heeft wetenschappelijk onderzoek uitgewezen dat er geen gezondheidsrisico’s kleven aan normaal telefoongebruik. Een conditio sine qua non-verband zal dan ook niet snel aangenomen kunnen worden.

Er bestaat een uitzondering op de hoofdregel dat er sprake moet zijn van causaal verband, zo volgt uit jurisprudentie.4 In het arrest Zwolsche Algemeene/De Greef oordeelde de Hoge Raad dat, ondanks dat een specifieke, medisch aantoonbare verklaring voor de klachten ontbreekt, subjectieve klachten kunnen worden aangenomen wanneer objectief kan worden vastgesteld dat de klachten aanwezig, niet ingebeeld, niet voorgewend en niet overdreven zijn.5 Het ging in deze zaak om het causaal verband tussen een ongeval en niet-objectiveerbare (whiplash)klachten. Het aannemen van causaliteit bij dergelijke (veelal subjectieve) klachten is, zo oordeelt de Hoge Raad, niet uitgesloten bij het ontbreken van een medisch aantoonbare verklaring voor de klachten. Indien komt vast te staan dat een benadeelde de klachten niet had voorafgaand aan het ongeval, de klachten door het ongeval kunnen worden veroorzaakt en een alternatieve verklaring hiervoor ontbreekt, is het causaal verband veelal aangetoond.6 Vergelijken we deze rechtsregel met de omstandigheden in de Italiaanse zaak, dan valt allereerst op dat er een zekere overeenkomst bestaat. In beide zaken is er geen medisch verband tussen de vermoedelijke oorzaak en klachten. Een belangrijk verschil is echter dat de klachten in de Italiaanse zaak wel degelijk objectiveerbaar zijn. Er is immers een tumor in het oor aangetroffen. In Zwolsche Algemeene/De Greef maakt de Hoge Raad een specifieke uitzondering voor subjectieve klachten. Vermoedelijk vindt deze uitzondering in een zaak als de Italiaanse dan ook geen toepassing.

De uitspraak van de Italiaanse rechter is opmerkelijk. Bij gebrek aan een duidelijk causaal verband wordt een werkgever aansprakelijk gesteld voor de medische klachten van zijn werknemer. In mijn ogen een onwenselijke situatie, die de toch al uitgebreide risicoaansprakelijkheid van werkgevers uit lijkt te breiden. De slagingskans van een dergelijke procedure naar Nederlands recht lijkt gelukkig klein. Zolang de uitzondering van Zwolsche Algemeene/De Greef slechts wordt uitgelegd zoals hij bedoeld is en er geen opzienbarende juridische bokkensprongen worden gemaakt, hoeven Nederlandse werkgevers niet te vrezen voor een ‘nieuwe’ stortvloed aan aansprakelijkheidsstellingen. In mijn ogen een geruststellende conclusie. Arrivederci!

Namens de redactiecommissie,
Ramon Steenbergen

  1. The Guardian, ’Italian court rules mobile phone use caused brain tumour’, 21 april 2017, https://www.theguardian.com/technology/2017/apr/21/italian-court-rules-mobile-phone-use-caused-brain-tumour.
  2. http://lmgtfy.com/?q=smartphone+radioactive.
  3. The Guardian, ’Italian court rules mobile phone use caused brain tumour’, 21 april 2017, https://www.theguardian.com/technology/2017/apr/21/italian-court-rules-mobile-phone-use-caused-brain-tumour.
  4. M. van Beurden, ‘Er was eens Zwolsche Algemeene/De Greef …’, z.j., https://www.vbk.nl/media/625559/avsep2013zwolsche.htm.
  5. HR 8 juni 2001, NJ 2001, 433 (Zwolsche Algemeene/De Greef).
  6. M. van Beurden, ‘Er was eens Zwolsche Algemeene/De Greef …’, z.j., https://www.vbk.nl/media/625559/avsep2013zwolsche.htm.