Begin maart kwam er nieuws naar buiten wat je haast niet kan zijn ontgaan. Wesley en Yolanthe gaan uit elkaar. Dit is natuurlijk heel vervelend voor hen, maar dit is niet waar het in deze blog om draait. Het gaat in deze blog namelijk om de grote tatoeage van Yolanthe die Wesley heeft. Het hoofd van Yolanthe staat duidelijk en herkenbaar op de buik van Wesley afgebeeld. Enkele dagen nadat het nieuws van de break-up uitkwam, werd er geschreven over wat hier nu mee moet gebeuren.1 Heeft Yolanthe portretrechten op deze tatoeage? Schendt Wesley deze wanneer hij zonder shirt over het strand loopt? In deze blog is zo goed mogelijk geprobeerd antwoord te geven op deze vragen, wordt uitgelegd wat portretrecht inhoudt en of er een portretrecht op een tatoeage kan bestaan.

Er is sprake van een portret wanneer het gaat om een afbeelding waarop een persoon herkenbaar staat afgebeeld. Het kan gaan om een foto of video, maar ook illustraties en grafische werken kunnen worden gezien als een portret.2 Ook kan het gaan om een toevallig gemaakte foto. Van belang is dat de afgebeelde persoon te identificeren is op basis van de afbeelding.3 Vroeger was hier sprake van wanneer het gelaat van de persoon op de afbeelding stond. Tegenwoordig is er ook sprake van een portret wanneer een persoon kan worden herkend door middel van zijn lichaamshouding of een bepalende omgeving. De persoon in kwestie moet door de naaste omgeving kunnen worden herkend. Het portret begrip kan tegenwoordig dus ruimer geïnterpreteerd worden dan vroeger.4 Wanneer er sprake is van een portret wordt dit beschermd door het portretrecht. Wat deze bescherming inhoudt, hangt af van het soort portret. Er moet worden bepaald of het gaat over een portret dat in opdracht is gemaakt of over een portret dat niet in opdracht is gemaakt.

Portret in opdracht

Er is sprake van een opdracht wanneer de geportretteerde zelf of iemand anders namens hem de opdracht heeft gegeven om een portret van hem te maken. Op een bruiloft worden er bijvoorbeeld foto’s gemaakt ten behoeve van het bruidspaar. Dit is een voorbeeld van een in opdracht gemaakt portret. Wat niet een dergelijk portret is, is wanneer bijvoorbeeld iemand van de krant op straat aan jou vraagt of hij een foto van je mag maken. Er is dan sprake van toestemming.

Bij een portret in opdracht heeft de geportretteerde het recht om het portret te verveelvoudigen, maar mag het portret niet openbaar maken. Wanneer er in opdracht van jou dus een portret is gemaakt, mag je deze vol trots aan je familie laten zien en een extra kopietje maken, maar plaatsen op Facebook is niet de bedoeling. De maker van het portret in opdracht mag het portret wél openbaar maken, maar dit mag niet zonder toestemming van de geportretteerde.5

Portret niet in opdracht

Een portret wat niet in opdracht is gemaakt, mag in beginsel vrij worden gepubliceerd. Waar rekening mee gehouden moet worden, is het mogelijke redelijke belang van de geportretteerde wat hij kan hebben tegen de publicatie. Wanneer dit het geval is, kan de geportretteerde publicatie van zijn portret tegengaan.

Een voorbeeld van een mogelijk redelijk belang is privacy. Daarbij gaat het om de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer zoals het is vastgelegd in art. 8 EVRM. Er moet een belangenafweging worden gemaakt om te bepalen of dit redelijke belang opweegt tegen het belang van publicatie. Het belang van publicatie kan te maken hebben met de vrijheid van meningsuiting. Het gaat dan om de omstandigheden van het geval, die bepalen of privacy van de geportretteerde of de vrijheid van meningsuiting het zwaarst wegen. Ook is het mogelijk dat de betrokkene een financieel belang heeft. Dit zou zijn wanneer er geld verdiend kan worden met het portret. Dit komt vaker voor bij beroemde personen, die met een portret van hen op bijvoorbeeld t-shirts veel geld kunnen verdienen. In dit geval mag verkopen van zulke spullen vaak niet zonder toestemming van de geportretteerde.6 Het recht van de geportretteerde is vastgelegd in artikel 21 van de Auteurswet.

Nu we het verschil tussen een portret in opdracht en een portret niet in opdracht scherp hebben, kunnen we kijken naar de mogelijke problematiek rondom de tatoeage van Wesley Sneijder. Het is dan van belang om te weten of er überhaupt een portretrecht kan worden gevestigd op een tatoeage. Zoals ook in het begin van de blog is genoemd, maakt het niet uit of het portret is geschilderd, geverfd of in dit geval getatoeëerd. Van belang is dat de geportretteerde te identificeren is. In beginsel heeft iedere Nederlander een portretrecht, dus ook Yolanthe. Daarnaast is ze goed te herkennen op de tatoeage. Hieruit kan geconcludeerd worden dat Yolanthe portretrecht heeft op de tatoeage.7 Wanneer zij publicatie wil tegengaan moet zij een redelijk belang hebben tegen openbaarmaking. Dit zou in haar geval een commercieel belang kunnen zijn. Te denken valt aan een commercial waarin Wesley zichtbaar is met een ontbloot bovenlichaam, waardoor het portret van Yolanthe goed te zien is. Net zoals bij het verkopen van de t-shirts, mag het portret niet zonder toestemming van de geportretteerde gebruikt worden voor commercieel doeleinde. Het lijkt er dus op dat de tatoeage mogelijk voor problemen kan zorgen.

Auteursrecht op tatoeage

Mag de tatoeage dan bewerkt of verwijdert worden of schendt dit het auteursrecht van de maker? Dat is de vraag waar vervolgens naar gekeken moet worden. Auteursrecht wordt in beginsel gevestigd op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst. Het is het recht van de maker of zijn rechtverkrijgenden om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, dit volgt uit artikel 1 van de Auteurswet. Wil het werk beschermd worden dan moet het gaan om, in dit geval, een tattoo die voldoende creatief en origineel moet zijn. Een simpel hartje op je pols zal dus niet snel onder het auteursrecht vallen.

Wanneer het gaat om een prachtig, creatief ontwerp van de tatoeëerder waarop hij zijn persoonlijke stempel heeft gedrukt, dan heeft hij het auteursrecht op het ontwerp. Dat betekent dat het ontwerp niet zonder toestemming mag worden verveelvoudigd of openbaar mag worden gemaakt. Wanneer iemand de tatoeage ‘gewoon’ draagt, zullen de consequenties over het algemeen wel meevallen, maar bij bekende sporters kan dit wel eens voor problemen zorgen. Zo is Nike in het verleden al eens voor de rechter gesleept vanwege een commercial met een basketballer die onder de tatoeages zat. Door de reclame werden de tatoeages openbaar gemaakt en dit was zonder de toestemming van de tatoeëerder waardoor zijn auteursrecht werd geschonden.8 Het voorkomen van dit soort procedures en schadeclaims is ook de reden waarom de voetballers in het spel FIFA minder tot geen tatoeages hebben.9

Nu we weten wat portretrecht en auteursrecht inhoudt, kunnen we terugkijken naar de vraag waar deze blog mee begon. De vraag of er portretrecht op een tatoeage kan rusten en of Wesley deze schendt wanneer hij zijn tattoo openbaar maakt. Er is al een antwoord gegeven op de vraag of er portretrecht gevestigd kan worden op een tatoeage. Dit kan wanneer de geportretteerde identificeerbaar is. Bij de tattoo van Yolanthe is dit zeker het geval. Ook zou zij een redelijk belang kunnen hebben tegen openbaarmaking. Daarnaast moet er ook gekeken worden naar de rechten van de tatoeëerder. Want zoals we hiervoor hebben gezien, heeft dit in het verleden nog wel eens voor problemen gezorgd. Dit aandachtspunt is er echter niet gekomen toen Wesley en Yolanthe besloten uit elkaar te gaan, maar dit was al aanwezig op het moment dat het ontwerp was gemaakt. Het is natuurlijk ook goed mogelijk dat Wesley de tatoeage laat verwijderen, want ik denk dat niemand een groot portret van zijn of haar ex op zijn lichaam wil hebben staan. Probleem opgelost.

 

Namens de redactiecommissie,

Marit Jeeninga

 

  1. B. Kist, ‘Tattoo-portret Yolanthe blok aan been Sneijder’, 6 maart 2019, online via: www.adformatie.nl (laatst geraadpleegd op: 26 maart 2019).
  2. Portretrecht’, online via: www.charlotteslaw.nl (laatst geraadpleegd 26: maart 2019).
  3. Portretrecht’, online via: www.dirkzwager.nl (laatst geraadpleegd op: 26 maart 2019).
  4. Portretrecht’, online via: www.justitia.nl (laatst geraadpleegd op: 26 maart 2019).
  5. C. Meindersma, ‘Portretrecht: in opdracht’, 9 juli 2013, online via: www.charlotteslaw.nl (laatst geraadpleegd op: 26 maart 2019).
  6. Portretrecht’, online via: www.justitia.nl (laatst geraadpleegd op: 26 maart 2019)
  7. Een tatoeage voor het leven – kan dit juridische gevolgen hebben voor Wesley Sneijder?’, online via: www.registreermijnmerk.nl (laatst geraadpleegd op: 27 maart 2019).
  8. E. de Wit, ‘Baas over je eigen tattoo?!’, 7 maart 2014, online via: www.rechtbuigen.nl (laatst geraadpleegd op: 27 maart 2019).
  9. H. Thole, ‘Waarom Gregory van der Wiel geen tatoeages heeft in FIFA 16’, 11 september 2015, online via: www.businessinsider.nl (laatst geraadpleegd op: 27 maart 2019).