LISA – Law & ICT Students’ Association|Bestuur@lisa-groningen.nl

Praesumptio poenae?

Home » Blog » Praesumptio poenae?

Praesumptio poenae?

Met interesse keek ik naar de beelden van mijn semi-naamgenoot bij DWDD, waarin hij stelt een fel voorstander te zijn van het wetsvoorstel van demissionair minister Schippers, inmiddels gedoopt tot een voorstel tot het instellen van een “DNA-databank”.1 Het wetsvoorstel, genaamd “Wet zeggenschap lichaamsmateriaal”, houdt kortgezegd in dat, waar eerst nog een algeheel beroepsgeheim rustte, de overheid in uitzonderlijke gevallen toegang zou moeten gaan krijgen tot het DNA-materiaal dat opgeslagen ligt binnen de Nederlandse ziekenhuizen, zoals bloed- en weefsel(monsters). Wanneer iemand een straf van acht jaar of hoger tegemoet zou kunnen komen te zien, zou het medisch beroepsgeheim mogen worden opengebroken. Van iedereen die wel eens bloed heeft laten prikken, een operatie of testje heeft moeten ondergaan of op een andere manier lichaamsmateriaal heeft moeten afstaan (en dan hebben we het wel over een kleine 100% Nederland), is DNA opgeslagen in een ziekenhuis. Al dit materiaal zou, in gevallen als de hierboven genoemde, mogen worden gebruikt.
Dat niet iedereen het met dit plan eens is, moge duidelijk zijn. Dat ben ik zelf ook niet, althans, niet volledig. Peter R. de Vries laat bij DWDD een zeer eenzijdige visie zien, zijnde het justitiële belang achter deze maatregel. Privacy doet blijkbaar niet ter zake.

Wat hier in feite wordt geïntroduceerd, is een optie voor de overheid om zeer bijzondere persoonsgegevens in te zien, biomedische gegevens, om opsporing bij ernstige delicten te bevorderen. Daar valt veel voor te zeggen, zeker aangezien sinds de invoering van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden er verschillende zaken zijn opgelost. Denk aan de zaak omtrent de Utrechtse serieverkrachter.2 De wet maakte het mogelijk om de dader na vele jaren alsnog op te sporen. Begin 2014 werd namelijk een man uit Nieuwegein aangehouden na de diefstal van een lokfiets. Een 51-jarige man werd veroordeeld en moest conform de wetgeving DNA afgeven voor opslag in de DNA-databank. Na onderzoek werd een match gevonden in drie verkrachtingszaken. Begin dit jaar heeft het Hof arrest gewezen.3
De Vries noemt nog de grotere mogelijkheden met betrekking tot het identificeren van oorlogsslachtoffers en slachtoffers van natuur- en andere rampen. Het voorbeeld dat mij het eerst te binnen schoot was die van de vaak onherkenbare lichamen die werden aangetroffen na de ramp met MH17. Het is voor familie en vrienden verschrikkelijk fijn om te weten wat er precies gebeurd is met een dierbare. Dit is volkomen begrijpelijk.

Wat Peter R. de Vries niet deed, maar Jeroen Soeteman gelukkig wel, is ook de negatieve kanten van deze maatregel benaderen. Is de overheid wel te vertrouwen met dergelijke informatie? Uit het fragment van DWDD maakte ik op dat de overheid haar bevoegdheden met betrekking tot bewaring en gebruik van DNA nog wel eens met voeten heeft getreden. En waar houdt het op?
De Privacy Barometer heeft onderzoek gedaan naar de impact die dit voorstel zou hebben op de privacy. Biobanken en medische wetenschappers zijn fel tegen. Zij voorzien dat minder mensen zullen instemmen met het afstaan van lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek, wat verder medische research belemmert. Op vele punten wordt dit wetsvoorstel afgekraakt. Het bovenstaande is hier één van, maar ook de administratieve ramp, achteloze omgang van privacy door justitie en het feit dat de bevoegdheden omtrent het gebruik van de Nederlandse DNA-databank al steeds ruimer is geworden in de laatste jaren, worden genoemd als kritiekpunt.4
Gezien in het licht van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden, bevat het voorstel van minister Schippers in mijn optiek eigenlijk een verkapte veronderstelling van een dergelijke veroordeling. Immers, volgens het voorstel zou ook zonder veroordeling en zonder toestemming DNA kunnen worden afgenomen. Moeten we nagenoeg iedere Nederlander gaan aanmerken als veroordeelde?
Ons DNA komt in handen van een overheid die de bevolking steeds meer lijkt te willen controleren, maar die tot op heden nou niet bepaald overtuigend overkomt als het gaat om het beschermen en beveiligen tegen inbreuk van buitenaf. Bedenk hierbij dat de overheid een soortgelijke bevoegdheid zou krijgen als die september vorig jaar al is toegekend aan verzekeringsmaatschappijen.5
Voldoende IT-kennis is op veel plaatsen ver te zoeken, is wel gebleken, en kwaadwillende personen of zelfs overheden hebben hoogstwaarschijnlijk wilde plannen met dit soort materiaal.

Het voorstel is natuurlijk nog geruime tijd punt van discussie. De ministerraad, de Raad van State en de Tweede Kamer moeten zich nog buigen over de inhoud ervan. Destijds stemden alle partijen in met het wetsvoorstel DNA-onderzoek bij veroordeelden.6 Ik ben geen politiek connaisseur, verre van, maar het zou zomaar kunnen dat dit wetsvoorstel eenzelfde lofzang geniet. Of dit verstandig is? Ik betwijfel het ten zeerste. Het is een proces van wikken en wegen tussen opsporing- en identificatieverbetering aan de ene kant en de integriteit van het medisch beroepsgeheim en onze persoonlijke vrijheid en veiligheid aan de andere kant. Een proces dat mijns inziens toch de kant van het laatste moet opvallen.

Namens de redactiecommissie,

Remon de Vries

  1. https://dewerelddraaitdoor.vara.nl/media/372665.
  2. Tijdlijn gebeurtenissen in de zaak ‘Utrechtse serieverkrachter’: http://www.rtvutrecht.nl/nieuws/1431802/tijdlijn-utrechtse-serieverkrachter-19952016.html.
  3. 08-02-2017, ‘Utrechtse serieverkrachter in hoger beroep veroordeeld tot 16 jaar cel’, NU.nl.
  4. Voor de volledige reactie van de Privacy Barometer: https://www.privacybarometer.nl/brieven/12170/Reactie_op_internetconsultatie_Wet_zeggenschap_lichaamsmateriaal.
  5. De krankzinnigheid van deze maatregel wordt m.i. duidelijk geschetst in het volgende artikel:
    A. Tauber 14-09-2016, ‘De Tweede Kamer heeft het medisch beroepsgeheim gisteren stilletjes afgeschaft’, Motherboard.
  6. https://www.privacybarometer.nl/maatregel/13/Wet_DNA-onderzoek_bij_veroordeelden.
2018-06-03T20:12:02+00:00mei 8th, 2017|Blog, IT-recht, Privacy|

Leave A Comment