Robots, we zien ze steeds meer en horen er steeds vaker over. De ontwikkelingen op het gebied van robotisering gaan razendsnel. Een robot die je kind opvangt bij de crèche, die ouderen verzorgt in een verzorgingstehuis en die knuffelt met dementerende ouderen. Je kan het zo gek niet bedenken of ze bestaan. Maar wat nou als die robot die zorgt voor je oma in het verzorgingstehuis zo is ingesteld, dat hij bij brand mensen zo snel mogelijk uit het gebouw moet halen? Dan zou het heel goed kunnen dat hij je oma van de zesde verdieping uit het raam gooit. Het probleem met robots is namelijk dat deze enkel afgaan op de algoritmen die zijn ingesteld. Er komt geen enkele vorm van het maken van ethische keuzes aan te pas. Is dat waarom wij in het westen zo sceptisch denken over het gebruik van robots in onze samenleving of is het enkel een kwestie van gewenning? In deze blog zal ik er een paar verschillende robots uitlichten waarmee we te maken hebben in ons dagelijks leven. Daarnaast zal ik kijken naar hoe ze in Japan over robots denken, aangezien dit haaks staat op ons idee over robotisering.

De zelfrijdende auto

Er verschijnen steeds vaker zelfrijdende auto’s op de weg. Dit is een zeer goede ontwikkeling, aangezien deze auto’s een aanzienlijk veiliger zijn dan de reguliere auto die door mensen wordt bestuurd. Er wordt zelfs beweerd dat wanneer het gehele autoverkeer zal bestaan uit zelfrijdende auto’s, dit even veilig is als reizen met de trein.1 Zover is het helaas nog niet. Op dit moment zorgen de auto’s nog voor veel onopgeloste vraagstukken. Een voorbeeld hiervan is de vraag wie er aansprakelijk is voor een mogelijk ongeluk. Is dat de bestuurder of degene die de auto heeft geprogrammeerd? Of wat als er een ongeluk dreigt te gebeuren? De zelfrijdende auto moet dan kiezen tussen de mensen die bijvoorbeeld over de weg lopen of jouw leven als bestuurder dat opeens op het spel komt te staan. En wat als die voetganger koning Willem Alexander blijkt te zijn? Voor een auto die volledig uitgaat van de ingestelde algoritmes is het onmogelijk zelf een redelijke belangenafweging te maken in dergelijke situaties.2

 

Robots in de zorgsector  

Op dit moment is er een groeiend aantal ouderen en zijn er steeds minder mensen die in de zorg gaan werken. Dat leidt tot de intrede van de robot in de zorgsector. KPMG heeft berekend dat er over twintig jaar 300.000 ouderen zijn die zorg mislopen, als de robot niet ingezet wordt.3  Het inzetten van robots is daarom essentieel. Tegenwoordig worden er al ‘knuffelrobots’ ingezet om dementerende ouderen gezelschap te houden en eenzaamheid te verminderen. Naast de enorme behoefte aan robots in de zorg en de vele voordelen die zij met zich meebrengen, bestaan hier nog veel twijfels over. De angst bestaat dat door het inzetten van robots een gebrek aan persoonlijke benadering en een gebrek aan vertrouwen ontstaat.4

 

Robots in de rechtspraak

De zorg is niet de enige sector waar banen worden opgevuld of overgenomen door robots. Ook in de rechtspraak dringen deze ontwikkelingen door. De robot die zich bezighoudt met rechtspraak. Het lijkt er dus op dat zelfs de sector waarin momenteel de menselijke analyse van verschillende zaken zo belangrijk is, in de toekomst wordt beheerst door robots. De ontwikkelingen op dat gebied zijn nog lang niet zover dat de mens geheel uit de rechtspraak wordt geschrapt.5 Tegenwoordig houden deze robots zich bezig met simpele, routinematige zaken waarin de uitspraak al min of meer vaststaat. Dit doen zij door digitaal ingevoerde uitspraken te analyseren en te vergelijken. Het analyseren van uitspraken en herkennen van patronen gaat bij robots of computersystemen veel sneller dan wanneer dit door mensen gebeurt. Dit is een groot voordeel van het inzetten van robots in de rechtspraak. De overname van deze simpele zaken zorgt namelijk voor een verminderde werkdruk bij de rechters, waardoor zij tijd overhouden voor meer gecompliceerde zaken.

Naast dit grote voordeel is er ook een groot nadeel aan deze ontwikkeling. Dat is dat robots geen juridische afweging kunnen maken. Robots werken alleen op de pure toepassing van de wet, maar kunnen niet de specifieke aspecten van de zaak betrekken in hun besluit. Hiervoor zijn nog altijd de kwaliteiten van de mens nodig. Overigens zou het enkel gebruiken van robots in de rechtspraak ook in strijd zijn met horen van betrokkenen en vooral met ons gevoel van persoonlijk contact.6

Voor de drie hierboven genoemde ontwikkelingen binnen onze samenleving zijn stuk voor stuk voor-en nadelen op te noemen. Het overkoepelende probleem van de robotisering binnen onze samenleving is dat we bang zijn dat er te weinig regelgeving is voor robotisering en dat we onze ethische belangen en normen op moeten geven.

 

Verschillende kijk op robotisering

Waar in het westen robots worden gezien als een bedreiging die werk wegneemt, zijn ze in Japan juist ontzettend populair! De reden waarom robots daar zo worden geaccepteerd, is dat in Japan geen onderscheid gemaakt wordt tussen levende en levenloze wezens. Zij zijn ervan overtuigd dat robots ook een geest kunnen hebben.7 De regering van Japan stelt zelfs dat in 2020 de zorg voor 80% gerobotiseerd moet zijn.8 Daarnaast blijkt het ontbreken van bezorgdheid over robotisering uit een lange lijst, die te vinden is op de website Future of Life Institute.9 Hierop staan wetenschappers over de hele wereld die bezorgd zijn over de ontwikkeling van super intelligente systemen. Die bezorgdheid heeft vooral te maken met de angst voor robots die zelf beslissingen gaan nemen zonder dat de makers ervan af weten.10 Op die lijst is echter nauwelijks een japanner te vinden. De kijk tegenover robotisering en hun rol in de samenleving is hier dus duidelijk anders.

 

Kortom, er zijn enorm veel technologische ontwikkelingen gaande op het gebied van robotisering. Er kleven veel voordelen aan deze ontwikkelingen, zoals het oplossen van een tekort aan werknemers in de zorg, het verminderen van auto-ongevallen en een efficiënter rechtssysteem. In het westen zien we echter veel meer de negatieve kant die robotisering met zich meebrengt en zijn we hier bijna bang voor. Of er ontwikkelingen optreden die deze negatieve gevolgen tegengaan of dat deze angst terecht is, dat zal nog moeten blijken.

 

  1. https://ibestuur.nl/weblog/robot-neemt-het-stuur-over
  2. https://newscientist.nl/nieuws/zelfrijdende-autos-met-ethische-knop/
  3. https://www.zorgwelzijn.nl/een-derde-thuiszorg-moet-over-5-jaar-door-robot/
  4. https://ehealth88.nl/opkomst-zorgrobots-kunstmatige-intelligentie-en-nieuwe-evolutie-mens/
  5. https://www.advocatenblad.nl/2017/09/28/robot-en-rechter-beslissen-verschillend/
  6. http://www.keiduidelijk.nl/2018/01/16/robocop-in-de-rechtszaal/
  7. https://www.katernjapan.nl/robots-in-japan-en-het-westen/
  8. https://www.trouw.nl/samenleving/japan-rekent-op-robots-voor-jong-en-oud~a3e73266/
  9. https://futureoflife.org/
  10. https://fd.nl/morgen/1166788/een-robot-is-geen-vriend-maar-een-slaaf-dat-moet-zo-blijven?_ga=2.4552123.929394834.1539942569-399911019.1539609703