Een kleine twee weken geleden wachtte het merendeel van het internet in spanning op een bepaalde uitslag. Het was geen nieuwe software, geen hardware, geen grote finale van een (e-)sport. Nee, het was het Europese Parlement waar het internet op wachtte.

Het Europees Parlement had een besluit voor zich. De goedkeuring van een nieuwe richtlijn. En nu hoor ik je denken: ‘Ach een richtlijn dat maakt toch niet zoveel uit? We hebben er zoveel.’ Maar deze richtlijn is er niet zomaar één. Dit is de ‘richtlijn inzake auteursrechten in de digitale eengemaakte markt’. Welke richtlijn? Precies, dat is wat ik ook eerst dacht. Tot voor kort had ik hier zelf nog nooit over gehoord. De laatste keer dat deze richtlijn enigszins aandacht kreeg was enkele maanden geleden, toen deze afgekeurd werd, maar nu is het terug, en is het goedgekeurd…

Waarom is het eigenlijk een probleem dat deze richtlijn goedgekeurd is? En waarom zijn veel ‘content-creators’ er in de ban van?

Daarvoor moeten we eerst naar de omstreden artikelen 11 en 13 kijken van de richtlijn inzake auteursrechten in de digitale eengemaakte markt.

In de rest van deze blog zal ik artikel 11 kort benoemen en verder wat meer ingaan op artikel 13.

Artikel 11:1
Artikel 11 heeft ‘online’ een eigen naam gekregen namelijk de ‘link-tax’. Het idee erachter is vrij simpel. Als online platformen linken naar een nieuwsbron dan zullen ze de uitgever achter het nieuws moeten betalen. Dit zal dan in de vorm van een licentie gaan. Oftewel, nieuwsorganisaties zullen licenties aanbieden aan (grote) online platformen zoals bijvoorbeeld Google. Als een online platform geen licentie heeft bij een uitgever dan mogen ze ook niet ‘linken’ naar nieuwsbronnen van die uitgever.
Dit zal voor bijvoorbeeld ‘News apps’ erg lastig worden. Deze verzamelen namelijk nieuwsbronnen vanuit verschillende journalistieke bedrijven om zo op één plek een soort nieuwsoverzicht te hebben.2 Een verzamel app voor nieuws zoals ‘Google News’ of ‘Nederland Nieuws’.

Met artikel 11 is het maar de vraag of deze bedrijven zich voort kunnen zetten. Niemand weet nog wat de licenties bijvoorbeeld gaan kosten, of dat elk journalistiek bedrijf met elke app en/of platform in zee wilt.

Artikel 13:3
Artikel 13 heeft net als artikel 11 ook een eigen naam gekregen. De ‘upload filter’ of ‘Meme-ban’. Artikel 13 moet het volgende bewerkstelligen. Alle (grote) online platformen zijn er verantwoordelijk voor dat ‘content’ die inbreuk maakt op auteursrechten wordt verwijderd.

Hoe dit verwijderd moet worden? Dat is niet duidelijk, evenmin hoe online platformen inbreukmakende ‘content’ moeten weren. Het enige wat echt duidelijk is, is dat het moet gebeuren.

Om een voorbeeld van een filter te geven kunnen we naar het huidige Facebook kijken. Als op Facebook een filmpje wordt geüpload met een ‘beschermd’ nummer, oftewel waar de artiest auteursrecht op heeft. Wanneer een nummer zonder toestemming wordt geüpload dan krijg je als ‘uploader’ de melding dat er een ‘beschermd’ nummer in jouw video zit. Het filmpje wordt wel geüpload maar het gedeelte waar het ‘beschermde’ nummer zich afspeelt, wordt gedempt. Facebook heeft software die ‘gecopyrighte’ muziek herkent en direct actie onderneemt.

Op een soortgelijke wijze zal dit dus ook gaan met ‘plaatjes en video’s’ die onder artikel 13 gaan vallen.

Meme-ban:
Maar waar ligt het probleem nou? Waar is men nou zo bang voor? Nou het probleem ligt bij de memes zelf. Memes zijn vaak een screenshot of een ‘freeze’ van een film of serie gebruikt die perfect een bepaalde situatie omschrijft. Films en series zijn vanzelfsprekend auteursrechtelijk beschermd, nu is het nog zo dat iedereen wanneer hij/zij wil deze ‘plaatjes’ kan uploaden. Als bescherming voor de film- en/of seriemakers komt in Europa artikel 13 van de richtlijn inzake auteursrechten in de digitale eengemaakte markt. Deze verplicht online platformen zoals Facebook, YouTube, Instagram etc. om beschermde ‘content’ te weren, oftewel eruit te filteren. Doen ze dit niet, dan zijn ze zelf aansprakelijk voor de inbreuk.

Maar hoe moeten die online platformen gaan filteren?
Een eerdere versie van de richtlijn verwees naar “proportionate content recognition technologies” wat erg aan ‘upload filters’ doet denken. De laatste geamendeerde versie heeft het voorgaande echter verwijderd en een uitzondering toegevoegd namelijk ‘special account shall be taken of fundamental rights, the use of exceptions and limitations as well as ensuring that the burden on SMEs remains appropriate and that automated blocking of content is avoided’.4 In het voorgaande artikel wordt de angst nog benoemd. Men weet niet zeker of memes er nou wel of niet onder gaan vallen. Of ze tegengehouden worden door een filter of niet. Daar ligt de angst.

Deze online platformen willen natuurlijk niet aansprakelijk kunnen worden gesteld. De kans is groot dat wanneer deze richtlijn geratificeerd is je niet zomaar een meme kan uploaden wanneer deze een screenshot/freeze gebruikt van een film of serie die auteursrechtelijk beschermd wordt. Online platformen zullen waarschijnlijk geen risico willen nemen en gaan ze, om maar veilig te zijn, alles weren dat auteursrechtelijk beschermd is.

Angst:
Artikel 13 wordt de ‘meme-ban’ genoemd omdat men niet zeker is of memes een uitzondering zullen zijn (parodie) en dus geüpload mogen worden of dat de filters mogelijk de memes niet kunnen onderscheiden van inbreukmakend materiaal en dat ze de dupe zullen zijn en alsnog verwijderd zullen worden.

Hoewel veel mensen bang zijn de memes kwijt te raken. Zijn er nog andere situaties denkbaar waar problemen zich kunnen voordoen. Denk aan een youtuber die reageert op een music video, of een film, of een game en ga zo maar door. Artikel 13 stelt dat het online platform proactief bezig moet gaan om met rechthebbenden te werken om gebruikers te stoppen met het uploaden van beschermde content.5 De youtuber waar ik het net over had, zal waarschijnlijk problemen krijgen met het uploaden van zijn filmpje op YouTube omdat de ‘upload filter’ dit ziet als beschermde content als hij bijvoorbeeld op een music video reageert.

Bescherming:
De richtlijn, en dan vooral artikel 13, zijn eigenlijk zo gek nog niet. Iemand heeft wat gecreeërd of gemaakt en wil daar graag wat mee verdienen en niet dat Jan en alleman er mee aan de haal gaan. Als we de considerans van de richtlijn erbij pakken dan komt duidelijk naar voren dat deze richtlijn voornamelijk een soort van ‘update’ is ten opzichte van de huidige regelgeving.6 Dat is ook niet zo heel gek, het internet groeit en verandert constant, uploaden is makkelijker dan ooit en bescherming van content online is (meestal) ver te zoeken.

Verzet:
Er is echter veel verzet tegen deze artikelen. Eén naam komt vaak naar voren bij stukken die schrijven over artikel 11 en 13. Julia Reda. Ze heeft al op verschillende manieren de gemiddelde internetgebruiker proberen te informeren over deze richtlijn. Eén van die manieren is dat ze voorspellingen heeft gedaan over de consequenties van artikelen 11 en 13. Op haar website probeert zij zo iedereen te informeren over de artikelen, en met succes want veel mensen geven haar gehoor.7

Wat online heel duidelijk naar voren komt, is dat er ‘angst’ is dat de ‘grote man’, de rechthebbende, overal wil zien dat zijn content niet gebruikt zal worden, maar dat juist door deze regeling tegelijkertijd de ‘kleine man’, onafhankelijke makers, die op legale wijze te werk gaan en geen inbreuk maken juist de dupe zullen zijn. De legale content die ze creëren zullen ook door de filters worden opgepakt.

Of dit ook zal gebeuren, daar zullen we nog achter moeten komen. De tijd zal het leren en voor nu kunnen we alleen nog speculeren. De richtlijn is nog vers, de ‘angst’ is nog vers, wie weet valt het allemaal wel mee of komt het doemscenario toch uit. Tot die tijd zal ik zelf blijven memen nu het nog kan. Ik adviseer ‘mede-memers’(en casusal memers) hetzelfde te doen. We weten namelijk één ding zeker, het kan nu nog.

Namens de redactiecommissie,

Patrick van de Wetering

  1. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52016PC0593&from=EN
  2. https://thenextweb.com/eu/2018/09/11/eu-parliamen-copyright-reform-internet-censorship-machines-link-tax/
  3. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52016PC0593&from=EN
  4. https://www.wired.co.uk/article/what-is-article-13-article-11-european-directive-on-copyright-explained-meme-ban
  5. https://www.theverge.com/2018/9/12/17849868/eu-internet-copyright-reform-article-11-13-approved
  6. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52016PC0593&from=EN
  7. https://juliareda.eu/eu-copyright-reform