Dat mensen zich voordoen als iemand anders op het internet (faker) met het doel om daar geld mee te verdienen of een ander voordeel uit te halen is inmiddels algemeen bekend. Fakers staan bekend om hun seksuele motieven. Andere motieven zijn cyberpesten of chanteren van mensen. Ook zijn er veel oplichters actief op het internet. De overheid probeert onder andere door middel van reclames mensen te waarschuwen voor allerlei vormen van cybercrime. Hierdoor gaat men steeds voorzichtiger handelen op het internet, ook bij het chatten met personen die ze niet kennen. Je probeert te achterhalen of de persoon wel is wie je denkt dat hij of zij is. Maar wanneer weet je dat zo zeker?

Op 30 augustus keek ik naar een uitzending van Pauw. Halverwege de uitzending kwamen twee vrouwen aan het woord die het slachtoffer waren geworden van datingfraude. De mannen waarmee ze in contact kwamen stuurden foto’s en er werd met elkaar gebeld. Talkshowhost Jeroen Pauw vroeg op een gegeven moment waarom zij geen gebruik hadden gemaakt van Skype (programma waarmee je kan telefoneren en cammen). Het zien van de gesprekspartner op je beeldscherm wordt door velen ervaren als een bevestiging dat je met een ‘echt’ iemand te maken hebt. Maar is dat ook zo?

Op internet zijn complete pakketten te downloaden met een grote database aan ‘neppe’ mannen en vrouwen (virtual cam whores). Door middel van een computerprogramma heeft de oplichter de mogelijkheid om deze personen te ‘besturen’. De programma’s zijn vaak speciaal ontworpen voor oplichtingsdoeleinden. Voor de oplichter is het belangrijk om het programma goed te bestuderen zodat de gesprekspartner niet realiseert dat hij of zij met een robot te maken heeft. Door middel van het programma ManyCam is het mogelijk om de virtual cam whore in beeld te brengen tijdens een camsessie. De oplichter kiest meestal voor een persoon die niet heel mooi is maar ook niet heel lelijk. Een heel mooi persoon geeft de meeste mensen immers het gevoel dat het contact te mooi is om waar te zijn. Van een heel lelijk persoon knappen de meeste mensen af. De oplichter gaat dan in eerste instantie naar een chatsite waar het niet mogelijk is om met elkaar te cammen. Vervolgens wacht de oplichter totdat iemand met hem of haar begint te chatten. Wie de prooi is hangt mede af van de redenen waarom de slachtoffers op de chatsite actief zijn. Een fictief voorbeeld:

Sandra is 42 jaar oud en woont in een christelijk dorpje in het noorden van Overijssel. Zij heeft drie kinderen die inmiddels allemaal al studeren en een kamer hebben gevonden in een leuke studentenstad. Haar echtgenoot heeft een drukke baan, hierdoor is hij vaak van huis. Sandra voelt zich erg eenzaam en schaft een laptop aan. Ze surft naar een van de vele chatsites die het internet rijk is. In de chatbox klikt ze op een profiel van een wat jongere man die zij er wel aantrekkelijk uit vindt zien. Ze begint met hem te chatten en vindt dat erg aangenaam. De jongere man is de oplichter en is in wezen een 18-jarige scammer. Hij vraagt aan haar of ze geïnteresseerd is om met hem te cammen op Skype. Zij ziet dat wel zitten en voegt hem direct toe, waarna ze beginnen met de camsessie. De oplichter weet hoe hij Sandra moet inpakken en kan goed overweg met het programma. Via het programma is het mogelijk om de man die hij bestuurt zijn shirt te laten uittrekken. Sandra beseft dat ze uit christelijk oogpunt fout bezig is, maar wil toch wel wat meer zien. Haar gesprekspartner is daartoe bereid maar wil daar wel wat voor terugzien. Hij vraagt haar een bedrag over te maken, dit gebeurt meestal met een PaySafe-card. Hiermee kan je veilig en anoniem betalingen op internet uitvoeren. Nadat de transactie heeft plaatsgevonden wordt Sandra geblokkeerd en krijgt ze niet eens te zien waar ze op had gehoopt.

Er zijn voor haar meerdere redenen om geen aangifte te doen. Ten eerste schaamt zij zich om de situatie uit te leggen aan de politie. Daarnaast wil zij niet dat haar man en kinderen erachter komen. En zelfs al zou zij aangifte doen, dan heeft de oplichter daar wel iets slims op bedacht. Door gebruik te maken van een VPN kan hij zijn IP-adres veranderen waardoor het lijkt alsof hij zich op een andere locatie begeeft. De politie zal voor kleine bedragen niet alles uit de kast halen om de oplichter op te sporen. Een oplichter verdient op deze manier een lekker zakcentje, maar begaat hiermee wel een aantal strafbare feiten:

1) Identiteitsfraude in de zin van art. 231b Sr:

‘’Hij die opzettelijk en wederrechtelijk identificerende persoonsgegevens, niet zijnde biometrische persoonsgegevens, van een ander gebruikt met het oogmerk om zijn identiteit te verhelen of de identiteit van de ander te verhelen of misbruiken, waardoor uit dat gebruik enig nadeel kan ontstaan, wordt gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste vijf jaren of geldboete van de vijfde categorie.’’

In dit geval gebruikt de oplichter bewust de identiteit van iemand anders. De vraag is wel of de oplichter wederrechtelijk gebruik maakt van de identiteit van de virtual cam whore. Dit zal het geval zijn op het moment dat de videobeelden van de gebruikte persoon zonder toestemming van hem worden gebruikt met het programma. Financieel nadeel valt ook onder ’enig nadeel’ als bedoeld in het artikel [1].

2) Oplichting in de zin van art. 326 Sr:

‘’Hij die, met het oogmerk om zich of een ander wederrechtelijk te bevoordelen, hetzij door het aannemen van een valse naam of van een valse hoedanigheid, hetzij door listige kunstgrepen, hetzij door een samenweefsel van verdichtsels, iemand beweegt tot de afgifte van enig goed, tot het ter beschikking stellen van gegevens met geldswaarde in het handelsverkeer, tot het aangaan van een schuld of tot het teniet doen van een inschuld, wordt, als schuldig aan oplichting, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van de vijfde categorie.’’

De oplichter handelt in strijd met het recht (eigendomsrecht) doordat hij Sandra financieel benadeelt en daarmee zichzelf financieel bevoordeelt. Door zich voor te doen als iemand anders weet hij het voor elkaar te krijgen om Sandra af te doen van de waarde van haar PaySafe-card. In dit geval doet het er niet toe of de virtual cam whore wel of niet toestemming heeft gegeven voor het gebruik van zijn identiteit. De wederrechtelijkheid ziet in dit geval immers niet op het gebruik van andermans identiteit maar op de bevoordeling van zichzelf.

In een variatie op de casus waarin wordt gedreigd met geweld of het vertellen van wat er gebeurd is aan anderen zou ook nog sprake kunnen zijn van afpersing (art. 317 Sr) en/of afdreiging (art. 318 Sr). In deze gevallen kan de oplichter pas vervolgd worden als Sandra aangeeft strafrechtelijke vervolging te wensen.

De oplichter kan met behulp van het programma ook op een andere niveau een band met jou opbouwen. Dit zou ertoe kunnen leiden dat je met de oplichter wil afspreken. Naast het feit dat de oplichter jou fysiek wat kan aandoen op de afgesproken datum, kan hij of zij jou ook vragen om geld over te maken voor reiskosten o.i.d., met hetzelfde resultaat als wat Sandra is overkomen.

Tenslotte een paar tips: Vraag je gesprekspartner altijd om zijn of haar microfoon aan te zetten tijdens het cammen. Als de mond van die persoon niet synchroon loopt met wat je ziet op je scherm dan moet er een belletje gaan rinkelen. Je kunt je gesprekspartner ook vragen om iets op een papiertje te schrijven ter bevestiging van zijn of haar identiteit. Het is echter een kwestie van tijd voordat scammers ook hier wel een trucje op verzinnen.

Namens de redactiecommissie,
Danijel Gacevic

[1] Memorie van Toelichting (33 352, nr. 3.1, blz. 4) Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de verbetering van de aanpak van fraude met identiteitsbewijzen en wijziging van het Wetboek van Strafvordering, de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen en de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden in verband met de verbetering van de regeling van de identiteitsvaststelling van verdachten en veroordeelden.